Yalnız Mesajı Göster

Osmanlı Mimarisi, Osmanlı Sanatı, Osmanlı Sanat Mimarileri

Eski 09-10-2012   #1
Prof. Dr. Sinsi
Varsayılan

Osmanlı Mimarisi, Osmanlı Sanatı, Osmanlı Sanat Mimarileri



Osmanlı Mimarisi, Osmanlı Sanatı, Osmanlı Sanat Mimarileri
Osmanlı Mimarisi, Osmanlı Sanatı, Osmanlı Sanat Mimarileri
Anadolu Selçukluları döneminde Söğüt ve çevresine yerleşen Osmanlılar ,13yy sonlarında bağımsız bir devlet kurmuşlardırKısa sürede fetihlerle genişleyen bu devletin başkentleri 1326 yılında Bursa,1361 yılında Edirne ve 1453 yılında İstanbul olmuş;16yy ortalarında da Asya,Doğu Avrupa ve Kuzey Afrika’ya kadar yayılan bir imparatorluk haline gelmiştir

ERKEN DÖNEM OSMANLI MİMARİSİ:
Bu dönemin en belirgin özelliği,Ehli Hiref örgütündeki nakkaşların hazırladığı desenlerin,saraya bağlı sanatçılar tarafından tezhipten madene,çiniden seramiğe, kumaştan halıya kadar tüm eserlerde uygulanmasıyla üslup ve desen birliğinin sağlanmış olmasıdırErken Osmanlı eserlerinde en yaygın süsleme motifleri,dal kıvrımları üzerinde stilize hatayi çiçekleri,palmet ve lotuslarla zenginleştirilmiş rumi kıvrımları,geometrik kompozisyonlar ve 15yy sonlarından itibaren çin bulutu motifleridirOsmanlı mimarisini erken döneminden günümüze gelen yapıların çoğu dini mimariye bağlıdırDönem üsluplarını ve plan gelişmesini kesintisiz inceleyebileceğimiz başlıca yapı grubu ise camilerdirTek kubbeli camilerin ilk örneklerini Anadolu Selçuklularının mescidlerinde buluyoruz Osmanlılar bu tipi geliştirmiş ve anıtsal sayılabilecek örneklerini vermişlerdir Tarihi belli en eski Osmanlı camii,tek kubbeli bir yapı olan ve 1333 yılına tarihlenen İznik’teki Hacı Özbek Camii’dirTek kubbeli kare bir mekan ve bunun önünde yer alan kubbeli son cemaat yeri ile “Tek kubbeli cami” tipinin karakteristik bir örneği olan yapı,dönemin özelliklerinin bir çoğunu bünyesinde taşırTaş ve tuğla dizilerinden oluşan duvar,kiremit örtülü kubbe bu özelliklerdendirAncak geçirdiği çeşitli tamirler,bu yapının orjinal planını ve görünüşünü olumsuz yönde etkilemiştirİznik’teki Yeşil Camii ise tek kubbeli camilerin değişik bir yorumu olarak karşımıza çıkmaktadırCamii,1391’de tamamlanmıştırYapının mimarı,Hacı Musa’dırMekan,kubbeli kare bölümünün giriş yönüne eklenen bir kısımla ana eksen üzerinde uzatılmıştırYeşil Camii,erken Osmanlı döneminde mimarı bilinen az sayıdaki yapılardan biridirCamii,adını yeşil renkli çinilerle kaplı minaresinden almaktadırAncak çiniler geç dönemlerdeki tamirlerle yenilenmiştirErken Osmanlı döneminin önemli bir yapı grubu da “Zaviyeli Camiler”dirAaraştırıcılarca bunlara “Ters T”, “Kanatlı”, “Çok işlevli” gibi değişik adlar da verilmektedirBu yapıların planı,ana eksen üzerinde yer alan kapalı bir avlu durumundaki merkezi mekan ve çevresindeki üç eyvandan oluşurOsmanlı mimarisinde bütün mekanları kubbeyle örtmek eğilimi kuvvetlidir
Bu tipin örnekleri:
** Nilüfer Hatun İmareti:14yy’ın 3 çeyreğine ait olduğu kabul edilirIMurad tarafından yaptırıldığı bilinmektedirTuğla ve taş dizilerinden oluşan duvar tekniği bu dönem için karakteristiktirSütun başlıkları ise mukarnaslı klasik dönem başlıklarının öncülerinden sayılabilir
**Hüdavendigar Camii:Bursa’daki bu yapı üst katının medrese olması ile bütün Osmanlı yapılarından ayrılırBaşka hiçbir camii ve medrese bu biçimde birleştirilmemiştirKıble eyvanının tonozlu oluşu da yine tipik örneklere göre farklı bir özelliktirİki katlı cephe,14yy’da Akdeniz bölgesinin çeşitli yörelerinde uygulanan bir cephe düzenini yansıtmakta,bu düzen içinde ikiz pencereler hemen dikkat çekmektedirTuğla ve taş dizileri birlikte kullanılmış ve geometrik süslemeler elde edilmiştir
**Yıldırım Camii:Yine Bursa’da olan ve Yıldırım Bayezid tarafından 1397-1400 yılları arasında yaptırılan bu camii yine zaviyeli tipe örnektirHaç planlı bir Bizans kilisesinin yanlızca temeli bırakılarak üstüne inşaa edilmiştirCamii,medrese ve darüşifa ile birlikte bir külliye oluşturmaktadırCephe tümüyle taştan yapılmıştırYapının dış süslemesinde özellikle de mermer egemendir “Mukarnas” adını verdiğimiz eleman dekoratif amaçla çok sık kullanılmıştırİç süslemedeyse yan odalarda bulunan alçı işleri dikkat çekmektedirBu süslemeyle camiinin yan mekanlarından adeta döneminin Türk evinin bir odası canlandırılmak istenmiştir

**Yeşil Camii:Bursa’da Çelebi Sultan Mehmed tarafından yaptırılmıştır1424’de ise Hacı Ivaz tarafından külliye olarak tamamlanmıştırYapının ana ekseni üzerinde kubbe ile örtülü iki bölüm,yanlarda eyvanlar,ayrıca her yanda ikişer oda bulunmaktadıryapının cephesinde bir son cemaat yerinin düşünüldüğünü gösteren izler bulunmaktadır ancak bu bölüm hiçbir zaman yapılmamıştırGiriş cephesi taş süslemesiyle dikkati çekmekte,alınlıklarda,pencere ve portal çevresinde çok kaliteli mermer kabartmalar yer almaktadırBütün bu süslemelere rumi motifleri egemendirPortal , yapıdaki taş süslemenin yoğunlaştığı bölümdürBu kapının oldukça yüzeysel mermer kabartmalarla kontrast oluşturan zengin mukarnaslı kavsarası,dönemin en görkemli portallarından biridirCamiinin içinde bir mekan birliğinden söz edilemezMihrap,Osmanlı çinin sanatının seçkin ürünlerindendir Renkli sır tekniğindeki çiniler yapının başlıca iç süslemesini oluşturur
**Yeşil Türbe : Yeşil Külliyenin en tanınmış yapısıdırSekizgen planlı ve kubbeli tipik bir Osmanlı türbesi biçimindeki yapı Çelebi Sultan Mehmed için yapılmıştırAdını cephelerini süsleyen yeşil çinilerden alırÇiniler türbenin iç süslemesine de egemendirOsmanlı çini mihrapları içinde en görkemlilerinden biri bu yapıdadırMihrabın geometrik motiflerle birlikte vazodaki çiçeklerden oluşan bitkisel süslemesi tipik bir Osmanlı kompozisyonu oluşturmaktadır
**Muradiye Külliyesi: Merkezini IIMurad’ın yaptırdığı Muradiye Camii’nin oluşturduğu külliyede bir medreseyle bir darüşifadan başka,başta IIMurad’ın türbesi olmak üzere çok sayıda türbe de bulunurCamii 1436, külliye 1447 tarihlidir Yapı,ana eksen üzerindeki kubbeli iki bölümle yanlardaki eyvanlardan oluşmaktadırDış cepheye renkli görünüşünü kazandıran taş ve tuğla işçiliğine,yer yer renkli sırlı tuğla ve çiniler de katılmıştırDış süslemeye genellikle geometrik motifler hakimdirBaşlıca iç süslemeyse,duvarların alt bölümlerini kaplayan tek renkli çiniler ve çevrelerindeki çini bordürlerdirBuna karşılık mihrap süslemesinde çini bulunmamaktadır

**Üç Şerefeli Camii:1438-1447 yılları arasında Sultan IIMurad tarafından yaptırılmıştırErken Dönemle Klasik Dönemi birbirine bağlayan camii,enine gelişen plan tipiyla dikkat çekerÜç şerefeli minaresindeki her üç şerefeye ayrı çıkılan merdivenleriyle farklı bir tarzın ilk örneğidir
Osmanlı mimarisinde karşımıza çıkan bir başka camii tipi de çok kubbeli “Ulu Camii” dirBu plan tipi Selçuklu döneminden tanıdığımız ahşap direkli camilerden gelişmiş bir mimari formdur
**Bursa Ulu Camii: Yıldırım Bayezid tarafınadn 1400’de tamamlanmıştır20 kubbesiyle bu tipin anıtsal bir örneğidirAna eksen üzerindeki 4 kubbe ötekilerden daha yüksek tutularak eksen iyice belirtilmiştirİri payeler genel görüşü engelleyerek meknaı böldüğünden mekan birliğinden söz edilemezKitabeli ahşap minber ise camiinin tarihlendirilmesi konusunda bir dayanaktır
**Edirne Eski Camii: Kubbe sayısı 9’durOrta eksendeki kubbeler bu camiide belirtilmiştirBu özellik,kubbeye geçiş elemanlarının her birimde farklı olmasıyla sağlanmıştırSüslemesi çok yalındır
**Edirne Sarayı:1451’de yaptırıldıEn önemli bölümlerinden biri olan Cihannüma Kasrı,yedi katlı ve en üst katında sekiz köşeli bir odaya sahiptirOdanın ortasında bir havuz bulunur16yy ın ikinci yarısında saraya namazgah eklenmiştir

İstanbul’un fethiyle Osmanlı sanatına yeni bir canlılık gelmiştirRumelihisarı adeta fethi simgeleyen bir yapıdırFatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul’un fethine son hazırlık olarak yaptırılan yapı,Anadoluhisarı ile birlikte boğazı koruyan en önemli askeri tesis olmuştur
**Rumelihisarı:4 ay 16 günde tamamlanmıştır3 büyük kulesi dünyanın en büyük kale burçlarına sahiptirAnadoluhisarı’nın tam karşısındadır Zemin katlarıyla birlikte Saruca Papa ve Halil Paşa kuleleri dokuzar kat,Zagnos Paşa kulesi sekiz kattırSaruca Paşa kulesinin çapı 23,30 m,duvar kalınlığı 7 m,yüksekliği ise 28 m dirZagnos Paşa kulesinin çapı 26,70 m,duvar kalınlığı 5,70 m,yüksekliği 21 mdir Halil Paşa kuleisnin çapı 23,30 m,duvar kalınlığı 6,50 m ve yüksekliği 22 m dir Hisar,yukarıdan bütünüyle seyredildiği zaman eski yazı ile “Mehmed” ismi okunur
**Anadoluhisarı:Bir iç kale,bir de hisarpeçe denilen dış surdan oluşurİç kale kare planlı,25 m yüksekliğinde dört katlı bir kuleyle,onu düzgün olmayan bir beşgen biçiminde çevreleyen 1,5 mkalınlığında ve 20 m yüksekliğinde bir surdan oluşur Bu sur üzerinde dördü yarım daire,ikisi de dikdörtgen planlı altı burç vardır Hisara biri kuzeybatı,diğeri doğu yönlü olmak üzere iki kapıdan girilir
**Fatih Külliyesi: İstanbul’un Fethi’nden sonra Osmanlı’nın yaptırdığı ilk önemli dini yapıdırKülliyenin merkezini oluşturan cami 1470-1471 yılında tamamlanmıştır
Bu günkü cami gerek plan,gerekse üslup açısından 18yy özelliklşerine sahiptir İlk caminin merkezi büyük bir kubbeyi destekleyen bir yarım kubbe olduğu,yazılı ve resimli kaynaklardan anlaşılırYapı bugün ise dört yarım kubbelidirYine de ilk Fatih Camii’nden ve süslemesinden bazı bölümler günümüze gelmiştirÖrnek verilmek gerekirse ilk akla gelenler dış avlu duvarının renkli taş kakmalı pencere alınlıklarıdırİç avludaki çini pencere alınlığı da Fatih döneminden günümüze gelmiştir
**Mahmud Paşa Türbesi: Sekizgen planlı ve kubbeli türbenin dış cephesi,taş içinde kakma lacivert ve firuze renkli çinilerden geometrik bir süslemeye sahiptirAncak Osmanlılar bu tekniği ileriki yıllarda kullanmamışlardır
**Murad Paşa Camii:1471 yılında İstanbul’da yapılmıştırDuvarlarındaki taş ve tuğla dizileriile erken dönem Bursa Camilerini andırmaktadır
**Davud Paşa Camii:Mimarisinin yanı sıra erken dönemden günümüze az sayıda gelebilmiş olan renkli duvar nakışlaına sahip olması bakımından önemlidir
**Topkapı Sarayı:İstanbul’un Osmanlı Devleti’nin başkenti oluşunu simgeleyen yapılardan biridirİstanbul’un fethinden sonra Beyazıt’ta,bugünkü üniversite alanı içinde yapılan ilk Osmanlı sarayından günümüze hiçbir şey gelmemiştirOysa Topkapı sarayı Osmanlı snatının hemen bütün dönemlerini içeren bir yapı topluluğudur
**Hacı Bayram Celi Türbesi:1429’dan sonra yapılmıştırKare planda yarıya kadart spoli blok taştan yapılmış beden duvarı iki kademe halinde yükseltilmiştirMekanı yarım kürevi bir kubbe örterGiriş kapısının yay kemeri büyük sivri kemerli bir niş içine alınmıştırTüm kubbe,kapı ve pencereler kalem işleriyle bezelidir
**Çinili Köşk:Fatih sultan Mehmet’in 1472 yılında yaptırdığı Topkapı Sarayı’nın ilk bölümlerinden biridirMimar atik Sinan tarafından yapılan köşk iki katlıdırDört eyvanlı planı ile Türk mimarisinin tipik bir yapısıdır Gerek dış cephesinde gerekse iç süslemesinde zengin çini örnekleri vardırBu yapıda Selçuklu döneminden beri uygulanan mozaik çini tekniğinin son örnekleri bulunmaktadır Giriş eyvanının tamamı çini ve sırlı tuğlalarla süslüdürYapıdaki geometrik süslemenin yanı sıra yazı da dekoratif amaçla kullanılmıştırÇinili Köşk, Osmanlı snatında çinini dış süsleme olarak kullanıldığı önemli bir örnektir1875 yılında müze haline getirilmiştir
**Karacabey Türbesi:1444 yılında Mimar Ahmet Ağa tarafından yaptırılmış,1796 yılında IIISelim tarafından onartılmıştırBeden duvarların ın herbir cephesinde bulunan silmeli mermer sövelidikdörtgen pencereler,büyük sivri kemerli nişler içine alınmış ve üzerine içleri dolgulu sivri kemer alınlıklar yapılmıştır

Alıntı Yaparak Cevapla