09-10-2012
|
#2
|
|
Prof. Dr. Sinsi
|
Ruslarla İlk Temaslar Ve Altinordu Devleti,Kafkas-Rus-Osmanli İlişkileri
SÜRGÜNDEN SONRA KAFKAS-RUS-OSMANLI İLİŞKİLERİ:
Sürgünden sonra Kafkasya'da, Ruslar, kolonizasyon işlerini her sömürgeci ülke gibi, "medenileştirme" olarak gösterdiler Muhaceretteki Kafkasyalılar ise yurda dönüş isteklerini kaybetmediler ve Osmanlı padişahlarıyla bir Osmanlı - Rus savaşında Kafkasya'da isyan çıkartmak için anlaştılar Bu fırsat 1877 - 1878 Osmanlı - Rus savaşında çıktı Osmanlılar abhazya'da bir şaşırtma harekatına girdiler ve kıyıya 3000-4000 Kafkasyalıyı çıkarttılar O sırada Kafkasyalılar bir kurultay toplayarak Abdurrahman Efendi'yi başkan seçtiler İmamlarının önderliğinde 9 Mayıs'ta Dağıstan ve Çeçenistan'da, 12 Mayıs'ta Kuban'da isyan çıktı Kafkasyalılar 20 yıl önce gömdükleri tüfeklerini çıkarttılar Durum Ruslar açısından ciddileşmişti Fakat Osmanlılardan gerekli yardım gelmediği için Adiğelerin bir kısmı ile Abhazların büyük bir çoğunluğu Osmanlı topraklarına sürüldü
Bundan sonra 1905'e kadar "medenileştirme" hareketlerine karşı çıkan küçük ayaklanmalar dışında önemli birşey olmadı Bu sıralarda dünya siyasetinde önemli değişikler oluyordu XIX yyın sonlarına doğru Osmanlıların üzerideki İngiliz etkisi azalmıştı Bunun üzerine Osmanlıların yeni hamisi gelişmekte olan Amanya oldu 1888'de Deutsche (Doçe) Bank Osmanlı İmparatorluğuna girdi ve Anadolu Demiryollarının yapımını eline geçirdi Osmanlı ordusunun teşkilatlandırılması Alman subaylarına verilmeye başlandı Bunun üzerine 1907'de Rus-İngiliz anlaşması yapıldı 1909'da iktidara geçen Enver, Talat ve Cemal Paşalar Almanların hemen her istediklerini yaptılar ve Panslavizm'e karşı Pnaturanizm'i çıkardılar (Panturana Dağıstan da giriyordu)
Bu sıralarda Kafkasya'da, 1905 Rus-Japon savaşında Rusya'nın yenilmesi fırsat bilinerek bir isyan daha çıkarıldı ama bu da bastırıldı 1913'de egemenler halka ait geniş arazilere el koydular Bunun üzerine onbini aşkın Adige "Dzeliko" ırmağı mevkiinde feodallerle ve onları destekleyen çar ordusuyla çarpıştı Ayaklanmanın öndegelenleri Sibirya'ya sürüldü Bu yıllarda, devlet tarafından "asi, hırsız, haydut" diye adlandırılan, halkın Abrek dediği kimseler Çarlık otoritesine karşı koyuyorlardı Bunlar resmi yerleri ve zenginleri soyup, elde ettiklerini halka dağıtıyorlardı
I Dünya savaşında Osmanlı yöneticileri "romantik" hayalleri gerçekleştirmek üzere (Turan için) IV Orduyu kurdular, fakat Kafkas cephesinde çeşitli yenilgilere uğramaktan kurtulamadılar Şubat 1917'de başlayan devrim üzerine Rus ordusu çözülmeye başladı Devrim üzerine 3 Mayıs 1917'de Terekkale (Vladikafkas) de halk kurultayı toplandı ve bir icra organı (Birleşik Şimali Kafkasya ve Dağısatn Dağlıları Birliği Merkez Komitesi) kuruldu 18 Eylül 1917'deki ikinci toplantıda kurultay "Kuzey Kafkasya Milli Müessesan Meclisi" adını aldı ve Kuzey Kafkasyalıların siyasi bir birlik teşkil ettiğine karar verildi Kuzey Kafkasya merkez komitesi, 20 Kasmı 1917'de Rusya'dan ayrıldığını ve bağımsız bir devlet olduğunu ilan etti resmi müesseselere, bankalara, okullara, vs milli bir şekil verildi Bundan memnun olmayan Kazaklar ve Ruslarla çeştili çatışmalar oldu Güney Kafkasya'da ise Gürcü, Ermeni ve azerilerden oluşan Transkafkas federasyonu kuruldu Bu federasyonun savunması (milli kuvvetleri) yok gibiydi
Brest-Litovsk anlaşmasıyla Batum, Ardahan ve Kars'ı Sovyetlerden alan Osmanlılar saldırıya geçtiler Bunun üzerine 22 Nisan'da Transkafkas Federatif Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti Almanlar ve İngilizler Bakü'nün Osmanlılar tarafından işgal edilmesini istemiyorlardı (Çünkü kendileri Bakü'yü işgal etmek istiyorlardı25) Bu yüzden Almanlar, kendi isteğiyle, Gürcüstan'ı "himaye" ettiler ve asker gönderdiler Osmanlıların Ermenistanı işgali İngiliz hareketini engelleyeceği için bu hareket Almanlar tarafından teşvik edildi Kuzey Kafkasyalılar ise İstanbul'a yardım istemek için bir heyet gönderdiler ve 11 Mayıs 1918'de bir nota ile, bütün devletlere Kuzey Kafkasyanın bağımsızlığını ilan ettirdiler Bunu 26 Mayıs'ta Gürcüstan, 28 Mayıs'ta da Azerbaycan ve Ermenistan'ın bağımsızlıklarını belirtmeleri takip etti Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, bu üç devlete çeşitli kereler konfederasyon teklif ettiyse de kabul edilmedi 8 Haziran 1918'de Kafkas devletleri ve Osmanlılar arasında iyi dostluk ve iyi komşuluk anlaşması yapıldı Fakat bu sırada Osmanlı ordusu Kafkasya'ya girdi İsmail Berkok, Mithat Paşa ve Muzaffer beyler K Kafkas yerli kuvvetlerini organizeye başladılar Gürcüstan üzerinden ilerleyemeyen Osmanlılar, Azerbaycan üzerinden ilerlediler ve 15 Eylül'de Bakü'yü işgal ettiler Sovyetler, Almanların savaşı kaybetmeleri üzerine Osmanlılarla aralarındaki Brest-Litovsk anlaşmasını feslettiklerine ve Osmanlıların Kafkasyadan çıkmaları gerektiğini bildirdiler Fakat 6 Ekim'de Derbent alındı ve 13 Ekim'de şehre Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti bayrağı çekildi Fakat Osmanlılar savaşı kaybettiler ve Mondros antlaşmasıyla Kafkasya'dan çıkmak zorunda kaldılar Bunun üzerine 17 Kasım'da İngilizler Bakü'yü işgal ettiler İngilizlerin desteğindeki Denikin'in işgal ettiği yerlerde 1919'da İnguşlar, 1920'de Dağıstanlılar isyan ettiler Fakat bu isyanlar bastırıldı Sovyetler bu savaşlarda Kafkasyalıları destekledi Mart 1920'de Beyaz orduların mukavemetleri kırıldı ve Kızılordu bütün Kafkasya'yı işgal etti
1917'de Çarlık Rusyasının, 1923 (24)'de de Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmasıyla, Kafkasyanın bu devletlerle ilişkileri sona erdi
|
|
|
|