Eğitilebilir Zihinsel Engelli Çocuklara Nasıl Yardımcı Olunmalıdır?

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-06-2012

OKUMANIN GELİŞTİRİLMESİ:
Okumanın geliştirilmesinde öğretmenin bilmesi ve uygulaması gereken hususlar şunlardır:
1-Kelime tanıma:Kelimeleri farlılıklarına göre ayırmak, ilişki kurmak ve anlam çıkarma yeteneğini geliştirir

Zihinsel yetersizliği olan çocuklar bu fonksiyonda gerilik gösterirler

Kelimeleri tesadüfen seçip öğrenemezler

Kelimelerin çeşitli ve cümle yapısı ve durumlarda tekrar edilmesi gerekir

Bazı çocuklar yeni kelimeleri sisleri çıkararak yahut ses analizi yaparak tanırlar

Ses analizleri bir okuma metodu değildir, yalnız yabancı kelimeleri tanımak için bir araç olarak kullanırlar

2-Sesli okuma :Okumayı öğrenmede sesli okumanın büyük yardımı olur

Okuma görme ve işitme sembollerinin ve tabii olarak çocuk okumaya sesli okumayla başlar

Çocuk okuma yazmayı öğreninceye kadar sözlü dil onun tek ilişki aracıdır

Bol bol sesli okuma çocuğun doğru ve güzel konuşmasına yardım eder

3-İlgi:Okuma konularının çocuklar için manalı ve ilginç olması okuma öğrenmeyi hem çabuklaştırır hem de daha yeterli okumayı sağlar

Zihinsel engelli çocuklar okuma materyallerini seçiminde öğretmenin ilgi çekecek ve ilgiyi devam ettirecek cinsten olmasına önem verilmelidir

Bunların sürprizle hayvanlarla ilgili maceralı, karşılıklı konuşmalı ve nükteli olması faydalı olur

4-Kavrama:Okumanın amaçlarından biriside okumanın değerlendirilmesi ve yorumlanmasıdır

Bunu yapmak için okuyucunun okuduğu kelimeleri anlaya bilmesi gerekir

Öğretmenin kavramaya ve değerlendirmeye yardım eden yolları bulması gerekir

Çeşitli konularda ve güçlük seviyesinde hazırlanmış hikayelerin okunması teşvik edilmelidir
Zihni bir merkeze

odaklamayı sağlar ve bazen düşünmeyi harekete geçirir

Açıklamaları anlamak okunan parça hakkında sorulara cevap vermek çalışma ünitesinin bir parçası olabilmeli,anlayış ve değerlendirmeye teşvik etmelidir

Başka bir tabirle çocuğa okuduğu konularda sorular sormalı bu suretle çocuğun okuduğunu kavraması için gayret sarfetmesi sağlanmalıdır

Çocukların istenilen davranışı göstermeleri veya göstermemeleri türlü sebeplere dayanır

Uygun davranışların geliştirilmesi,davranışların düzenlenmesi ve yönetilmesi için aşağıdaki esasların göz önünde tutulması gereklidir

A)Kavramları basitleştirerek öğrenim alanına koymak:
Zihinsel engelli çocuklar için soyut kavramlar güç öğrenilir

Somut ve fonksiyonel kavramlar ele alınmalıdır

Zihinsel engelli çocuk bir defa da pek çok kavram öğrenemez

Öğretilebilir kavramların sayısı sınırlanmalı, kavramlar çocuğa tek tek öğretilmelidir

Bir kavram öğretilmeden diğerine geçilmemelidir

Aynı kavramlar çeşitli durum ve ilişkiler içersinde çocuğa öğretilmelidir

B)Kısa süreli konular ele almak:
Eğitilebilir zihinsel engelli çocukların, uzun konuları takip etme yönünden dikkat ve yetenekleri yeterli değildir

Bu sebeple ünite bütünlüğü içinde ele alınacak konular, kısa süreli zaman dilimleri içersinde, küçük bölümler halinde işlenmelidir

C)Öğrenme,rastlantıdan ziyade programlara bağlı öğretmen gözetiminde yapılmalıdır: Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun kavrayış seviyeleri dikkate alınarak etkinlik anlamlı parçalara bölünmeli, bölümler sırasıyla iyice öğretildikten sonra tümü kavratılmalıdır

D)Öğretim çocuğun gelişim düzeyine uygun olmalı;
Eğitilebilir zihin engelli çocuğun öğrenme düzeyi tespit edilmeli ve öğrenime o seviyeden başlayarak iyice kavratıldıktan sonra geçilmelidir

M
E)Öğretimde çocuğun gelişim düzeyine uygun araç ve gereçler kullanılmalıdır:
Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklar kullanılacak araçlar çevrede bulunan gerçek araçlar olmalıdır

Karmaşık parçalı araçlar yerine az parçalı basit araçlar seçilmeli, araçların parçaları yerine bütünü ve işlevi ele alınmalıdır

F)Sınıftaki günlük çalışmalar düzeye uygun ve basit olmalıdır
1

Ferdi öğretim etkinliklerin çıkış noktası olmalıdır

2

Öğrencilerin başarılı çalışmaları mutlaka görülmeli, değer verilmeli, gerekirse ödüllendirilmelidir

a

Çocuğa başarabileceği düzeyde görevler verilmeli
b

Doğru yanıtlayabileceği sorular sorulmalı
c

Gerektiğinde görevi yerine getirmesinde yardım edilmeli, yardımlar başarıya ulaşana kadar sürdürülmeli
d

Çocuk başarısız olduğu noktada bırakılmamalı
e

Mevcut yetenekleri harekete geçirmek için zorunlu hallerde yardım edilmelidir

3

Olumsuzdan daha çok olumlu ifade kullanılmalıdır

4

Güven sarsıcı sözlerden ve isteklerden kaçınılmalıdır, maddi ceza verilmemelidir

5

Acele ve telaşlı emirler yerine sakin ifadeler kullanılmalıdır

6

Olduğunca sınıfta çocukların konuşmasına fazla yer verilmeli, öğretmen az konuşmalıdır

G)Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun eğitiminde ailenin önemi gözönünde bulundurularak öğretmen veli işbirliği sağlanmalı, çocuk eğitiminde tüm ailelere, aile eğitimi çalışmaları yapılmalıdır

ZİHİNSEL ENGELLİ ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL EĞİTİMİN AMAÇLARI:
Eğitilebilir zihinsel engelli çocukların eğitimlerinde ilköğretimin amaçlarına paralel olarak dört amaç tespit edilmiştir

Bunlar :
1

Kendini anlamak ve gerçekleştirmek

2

İnsan ilişkileri kurmak ve gerçekleştirmek

3

Ekonomik beceriler geliştirmek

4

Uygar sorumluluk geliştirmek ve kazandırmak

Bu temel amaçların özel hedefleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir

1

Kendini anlama ve gerçekleştirme:
a)Sağlığını koruyucu temel bilgileri benimser, gerekli sağlık ve temizlik alışkanlıklarını kazanır

b)Kazalara karşı uyanık ve tedbirli olmayı öğrenir

c)Çevredeki bütün canlı ve cansız varlıklara değer verir, onları sever ve korumayı öğrenir

d)Okuma yazma ve hesaplama gibi temel bilgileri ve becerileri kavrar

e)Öğrenme merak ve hevesini geliştirir

f)İyi düşünme ve doğru hüküm verme alışkanlıklarını kavrar

g)Görev ve sorumluluk duygusunu kazanır

h)Boş zamanlarını hoş ve yararlı kullanma alışkanlıklarını kazanır

i)Doğal güzelliklere ve güzel sanatlara karşı ilgi ve hayranlık duymayı öğrenir

J)Ana dilini düzgün ve doğru kullanmayı öğrenir

k)Güvenilir bir karakter geliştirir, başarılı olduğu zaman aşırı öğünmelerden sakınmayı , başarısızlık karşısında ümitsizliğe düşmeyi öğrenir

2

İnsan ilişkileri kurmak ve geliştirmek:
a)İyi bir aile hayatının dayandığı temel ilkeleri kavrar, bayına düşen sorumlukları öğrenir ve benimser

b)Başkaları ile birlikte yaşamayı ve birlikte çalışmayı öğrenir

c)İnsan ve insanlığa saygı duymayı öğrenir

d)Nezaket kurallarını öğrenir

3

Ekonomik becerileri geliştirmek:
a)Toplumun bağımsız ve etkili bir üyesi olabilmek için çalışmanın iyi bir üretici olmanın gerekliliğine inanır

b)İyi bir tüketici olması aile ve memleket ekonomisindeki yerini ve önemini kavrar

c)İnsan gücünün ve mesleğe yönelmenin, meslekte uyum kurma ve verimli olmanın kişisel ve toplumsal açıdan önemini kavrar

4

Uygar sorumluluk kazandırmak ve geliştirmek:
a)Sosyal etkinliklere katılır ve sosyal anlayış geliştirir

b)Çeşitli durumlarda hoş görüye sahip olur

c)Din, milliyet, renk vb

ayrılıkları dikkate almadan ilişki kurar

d)Kanunlara uyar

e)Demokratik yaşamın en iyi toplum düzeni olduğuna inanır ve ona bağlılık duyar

09-06-2012	#11
Prof. Dr. Sinsi	Eğitilebilir Zihinsel Engelli Çocuklara Nasıl Yardımcı Olunmalıdır? OKUMANIN GELİŞTİRİLMESİ: Okumanın geliştirilmesinde öğretmenin bilmesi ve uygulaması gereken hususlar şunlardır: 1-Kelime tanıma:Kelimeleri farlılıklarına göre ayırmak, ilişki kurmak ve anlam çıkarma yeteneğini geliştirir Zihinsel yetersizliği olan çocuklar bu fonksiyonda gerilik gösterirler Kelimeleri tesadüfen seçip öğrenemezler Kelimelerin çeşitli ve cümle yapısı ve durumlarda tekrar edilmesi gerekir Bazı çocuklar yeni kelimeleri sisleri çıkararak yahut ses analizi yaparak tanırlar Ses analizleri bir okuma metodu değildir, yalnız yabancı kelimeleri tanımak için bir araç olarak kullanırlar 2-Sesli okuma :Okumayı öğrenmede sesli okumanın büyük yardımı olur Okuma görme ve işitme sembollerinin ve tabii olarak çocuk okumaya sesli okumayla başlar Çocuk okuma yazmayı öğreninceye kadar sözlü dil onun tek ilişki aracıdır Bol bol sesli okuma çocuğun doğru ve güzel konuşmasına yardım eder 3-İlgi:Okuma konularının çocuklar için manalı ve ilginç olması okuma öğrenmeyi hem çabuklaştırır hem de daha yeterli okumayı sağlar Zihinsel engelli çocuklar okuma materyallerini seçiminde öğretmenin ilgi çekecek ve ilgiyi devam ettirecek cinsten olmasına önem verilmelidir Bunların sürprizle hayvanlarla ilgili maceralı, karşılıklı konuşmalı ve nükteli olması faydalı olur 4-Kavrama:Okumanın amaçlarından biriside okumanın değerlendirilmesi ve yorumlanmasıdır Bunu yapmak için okuyucunun okuduğu kelimeleri anlaya bilmesi gerekir Öğretmenin kavramaya ve değerlendirmeye yardım eden yolları bulması gerekir Çeşitli konularda ve güçlük seviyesinde hazırlanmış hikayelerin okunması teşvik edilmelidir Zihni bir merkeze odaklamayı sağlar ve bazen düşünmeyi harekete geçirir Açıklamaları anlamak okunan parça hakkında sorulara cevap vermek çalışma ünitesinin bir parçası olabilmeli,anlayış ve değerlendirmeye teşvik etmelidir Başka bir tabirle çocuğa okuduğu konularda sorular sormalı bu suretle çocuğun okuduğunu kavraması için gayret sarfetmesi sağlanmalıdır Çocukların istenilen davranışı göstermeleri veya göstermemeleri türlü sebeplere dayanır Uygun davranışların geliştirilmesi,davranışların düzenlenmesi ve yönetilmesi için aşağıdaki esasların göz önünde tutulması gereklidir A)Kavramları basitleştirerek öğrenim alanına koymak: Zihinsel engelli çocuklar için soyut kavramlar güç öğrenilir Somut ve fonksiyonel kavramlar ele alınmalıdır Zihinsel engelli çocuk bir defa da pek çok kavram öğrenemez Öğretilebilir kavramların sayısı sınırlanmalı, kavramlar çocuğa tek tek öğretilmelidir Bir kavram öğretilmeden diğerine geçilmemelidir Aynı kavramlar çeşitli durum ve ilişkiler içersinde çocuğa öğretilmelidir B)Kısa süreli konular ele almak: Eğitilebilir zihinsel engelli çocukların, uzun konuları takip etme yönünden dikkat ve yetenekleri yeterli değildir Bu sebeple ünite bütünlüğü içinde ele alınacak konular, kısa süreli zaman dilimleri içersinde, küçük bölümler halinde işlenmelidir C)Öğrenme,rastlantıdan ziyade programlara bağlı öğretmen gözetiminde yapılmalıdır: Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun kavrayış seviyeleri dikkate alınarak etkinlik anlamlı parçalara bölünmeli, bölümler sırasıyla iyice öğretildikten sonra tümü kavratılmalıdır D)Öğretim çocuğun gelişim düzeyine uygun olmalı; Eğitilebilir zihin engelli çocuğun öğrenme düzeyi tespit edilmeli ve öğrenime o seviyeden başlayarak iyice kavratıldıktan sonra geçilmelidir M E)Öğretimde çocuğun gelişim düzeyine uygun araç ve gereçler kullanılmalıdır: Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklar kullanılacak araçlar çevrede bulunan gerçek araçlar olmalıdır Karmaşık parçalı araçlar yerine az parçalı basit araçlar seçilmeli, araçların parçaları yerine bütünü ve işlevi ele alınmalıdır F)Sınıftaki günlük çalışmalar düzeye uygun ve basit olmalıdır 1Ferdi öğretim etkinliklerin çıkış noktası olmalıdır 2Öğrencilerin başarılı çalışmaları mutlaka görülmeli, değer verilmeli, gerekirse ödüllendirilmelidir a Çocuğa başarabileceği düzeyde görevler verilmeli b Doğru yanıtlayabileceği sorular sorulmalı c Gerektiğinde görevi yerine getirmesinde yardım edilmeli, yardımlar başarıya ulaşana kadar sürdürülmeli d Çocuk başarısız olduğu noktada bırakılmamalı e Mevcut yetenekleri harekete geçirmek için zorunlu hallerde yardım edilmelidir 3Olumsuzdan daha çok olumlu ifade kullanılmalıdır 4Güven sarsıcı sözlerden ve isteklerden kaçınılmalıdır, maddi ceza verilmemelidir 5Acele ve telaşlı emirler yerine sakin ifadeler kullanılmalıdır 6Olduğunca sınıfta çocukların konuşmasına fazla yer verilmeli, öğretmen az konuşmalıdır G)Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun eğitiminde ailenin önemi gözönünde bulundurularak öğretmen veli işbirliği sağlanmalı, çocuk eğitiminde tüm ailelere, aile eğitimi çalışmaları yapılmalıdır ZİHİNSEL ENGELLİ ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL EĞİTİMİN AMAÇLARI: Eğitilebilir zihinsel engelli çocukların eğitimlerinde ilköğretimin amaçlarına paralel olarak dört amaç tespit edilmiştir Bunlar : 1Kendini anlamak ve gerçekleştirmek 2 İnsan ilişkileri kurmak ve gerçekleştirmek 3Ekonomik beceriler geliştirmek 4Uygar sorumluluk geliştirmek ve kazandırmak Bu temel amaçların özel hedefleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir 1Kendini anlama ve gerçekleştirme: a)Sağlığını koruyucu temel bilgileri benimser, gerekli sağlık ve temizlik alışkanlıklarını kazanır b)Kazalara karşı uyanık ve tedbirli olmayı öğrenir c)Çevredeki bütün canlı ve cansız varlıklara değer verir, onları sever ve korumayı öğrenir d)Okuma yazma ve hesaplama gibi temel bilgileri ve becerileri kavrar e)Öğrenme merak ve hevesini geliştirir f)İyi düşünme ve doğru hüküm verme alışkanlıklarını kavrar g)Görev ve sorumluluk duygusunu kazanır h)Boş zamanlarını hoş ve yararlı kullanma alışkanlıklarını kazanır i)Doğal güzelliklere ve güzel sanatlara karşı ilgi ve hayranlık duymayı öğrenir J)Ana dilini düzgün ve doğru kullanmayı öğrenir k)Güvenilir bir karakter geliştirir, başarılı olduğu zaman aşırı öğünmelerden sakınmayı , başarısızlık karşısında ümitsizliğe düşmeyi öğrenir 2İnsan ilişkileri kurmak ve geliştirmek: a)İyi bir aile hayatının dayandığı temel ilkeleri kavrar, bayına düşen sorumlukları öğrenir ve benimser b)Başkaları ile birlikte yaşamayı ve birlikte çalışmayı öğrenir c)İnsan ve insanlığa saygı duymayı öğrenir d)Nezaket kurallarını öğrenir 3Ekonomik becerileri geliştirmek: a)Toplumun bağımsız ve etkili bir üyesi olabilmek için çalışmanın iyi bir üretici olmanın gerekliliğine inanır b)İyi bir tüketici olması aile ve memleket ekonomisindeki yerini ve önemini kavrar c)İnsan gücünün ve mesleğe yönelmenin, meslekte uyum kurma ve verimli olmanın kişisel ve toplumsal açıdan önemini kavrar 4Uygar sorumluluk kazandırmak ve geliştirmek: a)Sosyal etkinliklere katılır ve sosyal anlayış geliştirir b)Çeşitli durumlarda hoş görüye sahip olur c)Din, milliyet, renk vb ayrılıkları dikkate almadan ilişki kurar d)Kanunlara uyar e)Demokratik yaşamın en iyi toplum düzeni olduğuna inanır ve ona bağlılık duyar