Alzheimer Hastalığı Nedir ?

Alzheimer Hastalığı Nedir ?
Prof Dr Murat Emre

Bunama ya da demans, günlük yaşamın her zamanki gibi sürdürülmesini engelleyen ilerleyici, kronik bir beyin hastalığıdır

" Demans, beyin kabuğuna ilişkin üst düzey işlevlerin genel olarak bozulmasıdır Bunlar, kişinin çevreyi farkındalığı ( bilinci ) bozulmaksızın, bellek, günlük yaşamın gereksinimleriyle başa çıkabilme yeteneği, algı ve devinime ilişkin işlevler, koşullara uygun düşen toplumsal davranışın korunabilmesi ve duygusal tepkilerin kontrolünde bozulma şeklinde sıralanabilir Büyük çoğunlukla geri dönüşsüz ve ilerleyici bir durumdur "

Alzheimer Hastalığı ( AH ) en yaygın demans türlerinden biridir Bir başka deyişle, sanayileşmiş ülkelerde en sık görülen demanstır ve nüfusun yaşlanmasına paralel olarak giderek de artmaktadır

1 Alzheimer Hastalığının ilerleyişi genellikle çok yavaştır ve olguların çoğunda bellek problemleriyle kendini gösteren bir preklinik evre ortaya konabilir Alzheimer Hastalığı yaşla birlikte artar, ancak daha gençleri, hatta elli yaşları içindekileri de tutabilir Bu nedenle, sadece çok yaşlıların hastalığıdır diye düşünmemek gerekir

2 HASTALIĞI İKİ GRUBA AYIRABİLİRİZ :

Ailevi Alzheimer Hastalığı, oldukça seyrektir Bu konuda uzmanların farklı görüşleri olabiliyor : Bazıları tüm Alzheimer tipi demansların % 5 i olduğunu söylerken, diğerleri bu oranı % 1 olarak vermektedirler Kalıtım kanıtlanmıştır, ancak tüm olgularda rol oynamamaktadır Elli yaşlardaki genç hastalar genellikle bu gruptandır
Sporadik ( kalıtsal olmayan ) türü tüm olguların % 95 ini temsil eder Yaşlılardaki hastalığın tipik biçimidir
Ailenizde bir Alzheimer hastası varsa, bu sizin de ilerde hasta olacağınız ya da hastalığı çocuklarınıza aktaracağınız anlamına gelmez
3 Bir dizi muhtemel etken tartışılmaktaysa da, hastalığın nedeni henüz bilinmemektedir

4 HASTALIĞIN ORTAYA ÇIKMASINDA HEPSİ BİR ARADA ROL OYNUYOR OLABİLİR

Beyindeki işlev bozukluğu iki temel süreç ile belirlenmektedir :

Nöronlara ( sinir hücreleri ) hasar veren bir takım maddelerin oluşumu ;
Nörotransmitterlerin ( sinirler arası iletişimi sağlayan beyin kaynaklı kimyasal maddeler ) beyin tarafından üretilmesinde azalmayla birlikte nöronlar arasındaki normal "iletişimin" bozulması
DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİYLE NASIL BAŞA ÇIKILMALI ?

Garip ya da alışılmadık davranış biçimi, Alzheimer Hastalığının ( AH ) başlangıç belirtilerinden biri olabilir

Çevre için sıklıkla ilk alarm zilidir Hastalık ilerledikçe, anormal davranış biçimi, birlikte yaşamayı zorlaştırır, bazen olanaksız hale getirir Bu tür davranış biçimi, AH 'lı hastayı giderek daha fazla etkisi altına alan genel kafa karışıklığının bir dışa vurumu olarak görülmelidir

SALDIRGAN YA DA HUYSUZ OLDUĞUNDA

Hiç neden yokken, size, hayatının büyük bölümünü ona adamış olan kişiye saldırganca davranabilir

Alınmayın Aslında öfkesi size yönelik değil, yalnızca, kendisini tüketen kafa karışıklığı ve sıkıntı hislerine tepki vermenin yegane yoludur

NE YAPABİLİRSİNİZ ?

Dayanıklılığını yitirmeyin Korkmuş görünmeyin
Dikkatini başka şeylere, örneğin televizyona, ellerini kullanabileceği bir işe çekin
Azarlamayın Yaptıklarını kısa zamanda unutacak ve davranışlarının ne denli uygunsuz olduğunu hatırlamayacaktır
"Saldırılar" sıklaşmaya başladıysa doktorunuzla görüşün Bu durumuna ve dolaylı olarak da size yardımı olacak ilaçlar mevcuttur
Kontrolünüzü yitirirseniz, kendinizi suçlu hissetmeyin Böyle patlamalar geriliminizin doğal bir dışavurum biçimidir Ancak sık sık olmaya başladılarsa, bu durum, sizin de yardıma ihtiyaç duyabileceğinizi ya da en azında " pilinizi şarj etmenin " zamanının geldiğini gösterir Bu amaca yönelik olarak başvurabileceğiniz kuruluşlar mevcuttur
Son zamanlarda, her zamanki davranış ya da yaşam biçiminde neyin değiştiğini bulmaya çalışın Bu, rahatsızlığının gerçek nedenini ortaya çıkarabilir Bazen basit bir baş ağrısı bile onu huzursuz, huysuz yapmaya yetecektir
ÇEVREYLE NASIL BAŞA ÇIKMALI ? ( 1 )

Alzheimer Hastalığının ( AH ) zihin karışıklığı ve bellek kaybı gibi bazı belirtileri, hastanın kendisi ve çevresine zarar vermesini engellemek üzere çevresinin zorunlu olarak değiştirilmesini gerektirebilir Bunun için ya büyük boyutlu değişiklikler yapmanız ya da güvenli bulmadığınız eşyayı kilit altında tutmanız gerekmiyor Kapsamlı değişiklikler, çevresini tamamen yabancılaştırarak kafasını daha fazla karıştırıp, daha küskün yapma gibi olumsuz etkiler yaratabilir

HATIRLANMASI GEREKEN ÜÇ KURAL

Çevrede çok fazla değişiklik yapmayın Yalnızca, aile içindeki güvenlik ve konfor için gerekli değişikliklere özen gösterin
Değişiklikleri yavaş yavaş yapın Hastalığın ilerleyişini farklı evreler boyunca izlemeye gayret edin, gereken değişiklikleri yavaş yavaş yapın Onu korkutmayın Mümkün olduğunca kendine yeterli olması için yüreklendirin
Yaptığınız değişiklikler aileniz için de yaşamı kolaylaştırıcı nitelikte olmalı AH ' lı hasta, karşılaştığı nesneleri eline aldıktan sonra çoğu kez rasgele bir yere bırakır Bu nedenle, anahtarlarınızı ve kolayca ortadan kaldırılabilecek eşyanızı onun erişemiyeceği bir yere kaldırın
EV İÇİNDEKİ GÜVENLİK

MUTFAK

Mutfak, evin en tehlikeli bölümlerinden biri olabilir Aşağıda sıralananlar tasız kaza riskini azaltabilir Mutfak aletlerinizin güvenli bir biçimde kullanılabildiğinden emin olun Güvenilir değilse, aşağıdaki değişiklikleri yapın

Gazlı ocağı, elektrikli bir ocakla değiştirin ya da gaz kaçaklarını tespit edecek bir güvenlik düzeneği kurun
Gece yatmadan önce gaz vanasını kapatın
Kibrit yerine elektrikli çakmak kullanın
Mutfak robotu, kahve makinası gibi çok parçalı aygıtları yatmadan önce sökün
Suyunuzun ısısı ayarlanabiliyorsa, en fazla 37 C de tutun AH, ağrı hissini belli ölçüde değiştirebileceğinden, hasta kaynayan suyun kendisini yaktığını anlamayabilir
BANYO

Banyoda beklenmedik tehlikeler bulunabilir Aşağıda sıralananları gözden geçirmeniz yararlı olacaktır

Kapının anahtarını kaldırın Kapıyı kilitleyip, sonra da açamayabilir
Kilim ya da benzeri örtüleri yerden kaldırın Düşmesine neden olabilir
Deterjanları güvenli bir yerde tutun İçilecek bir şey sanabilir
Banyo küveti ya da duş kabinin içine kaymaz lastik minderlerden koyun Tabureli bir duş kabini, küvetten genellikle daha güvenlidir
IŞIKLAR

AH, çevreyi algılamayı güçleştiren algısal bozukluklara neden olur Gölgeli alanlar, döşemedeki "delikler" ya da yabancıların saklandığı yerler olarak algılanabilir
Evinizi, özellikle yatak odası ile tuvalet arası ve varsa merdiven basamakları olmak üzere yeterli biçimde aydınlatın Aşırı parlak ışık, gözünü alabileceğinden, bundan kaçının

TIBBİ DURUMLARLA NASIL BAŞA ÇIKMALI ? ( 1 )

Hastanızın akut ya da kronik tıbbi sorunları olabilir
Böyle durumlarda, hastalığının ciddiyetini, hissettiği sıkıntının derecesini anlamakta güçlük çekebilirsiniz
Yakınmalarını ifade etmekte genellikle güçlük çekecek, daha da ötesi hasta olduğunu bile kavrayamayabilecektir Bu nedenle, beden dilini anlayabilmek son derece önemlidir

TIBBİ DURUMLARLA NASIL BAŞA ÇIKMALI ?

Ağrı, kaşıntı, susuzluk ve açlık gibi yakınmalara, sıklıkla genel bir huzursuzluk hali olarak ifade edilecektir Sık karşılaşılan tıbbi durumları gözden geçirelim ve böyle güç durumlarda size yardımcı olmaya çalışalım:

DEHİDRATASYON ( susuz kalma )

Sıvı alımı azaldığında ortaya çıkar Hastalığın belli evrelerinden sonra açlık ya da susuzluk hissi ortadan kalkacağı için, yeterli sıvı alamaz duruma geldiğinde, bunu görüp anlayabilmelisiniz

Özellikle sıcak yaz aylarında, dehidratasyon belirtileri açısından uyanık olmalısınız
Derisini muayene ederek dehidratasyonu kolaylıkla anlayabilirsiniz
Derisini hafifçe çimdikleyin : eğer dehidratasyonu varsa, deri elastikiyetinin kaybolduğunu göreceksiniz Normal düzeyde sıvı alan bir kişide çimdiklenen deri derhal normal haline döner Dehidratasyonda ise, derinin üzeri buruşuk kalacaktır
Dil de size yol gösterecektir Normalde nemli olmalıdır Ancak, bedenin sıvıya ihtiyacı varsa, dil pembe rengini kaybedecek, beyazımsı bir renkle kaplanacak ve yüzeyinde yarıklar oluşacaktır
HER ZAMANKİNDEN DAHA KÜSKÜN OLACAK VE ORTALIKTA AMAÇSIZ DOLANACAKTIR
HER ZAMANKİNDEN DAHA FAZLA KAFASI KARIŞIK VE ORYANTASYONU BOZUK OLACAKTIR
BU OLUP BİTENLER BİR ŞEYLERİN DÜZGÜN GİTMEDİĞİNİN AÇIK BULGULARI OLARAK DEĞERLENDİRİLMELİDİR

KABIZLIK

Genellikle hergün büyük abeste çıkmanın normal olduğu kabul edilirse de, özellikle eskiden beri barsakları "tembel" olarak bilinen kişilerde olduğu gibi, iki üç günde bir çıkmanın da hiç bir sakıncası yoktur

Eğer eskiye oranla dışkılama düzenini yitirmeye başladığını fark ederseniz, yüksek oranda lif içeren sebze gibi besinleri tercih edin
Eğer kabızlık 5 günden uzun sürerse, doktorunuza danışın Kabızlık, rahatsızlık hissini iyiden iyiye artırarak onu daha sinirli ve saldırgan yapabilir
Doktorunuza sormadan müshil ve benzeri kabızlık ilaçlarını kullanmayın Bunlar, ishal, karın ağrısı, dehidratasyon ve durumu daha da ağırlaştıracak sorunlara neden olabilir
Böyle durumlarda doğal reçetelerin daima daha güvenilir olduğunu aklınızdan çıkarmayın Gerektiğinde lavman uygulaması, düzenli müshil kullanımından daha iyidir