|
Prof. Dr. Sinsi
|
Öğrenme Güçlüğü Olan Çocuklarda Dil Ve İletişim Problemleri-İ-
ÇOCUKLARDA TRAVMATİK YA DA SONRADAN ORTAYA ÇIKAN AFAZİ
2 yaş ve sonrasında beynin sol küresinde ortaya çıkan ve genellikle sonradan kazanılmış ya da tıravmatik olarak adlandırılan afazi önceden öğrenilmiş konuşma alışkanlıklarını etkileyebilir Büyüme ve gelişme döneminde beyin hasarlı çocuk sosyal çevresinden konuşmayı ve beynindeki hasardan dolayı konuşma bozukluğunu yaşar Erken dönem araştırmacıları tıravmatik afaziyaya sahip çocuklardan henüz okul öncesi yaşta olanlarda hızlı, 4-10 yaş arasındakilerde ise yavaş bir iyileşme gözlemlemişlerdir Genç ve yetişkinlerde tıravmatik beyin hasarları neredeyse ömür boyu kalabilen gözle görülür konuşma bozuklukları bırakmaktadır Aslında daha genç yaşta olan çocuklarda sıklıkla akıcı konuşmayı tekrar öğrenebildiklerinden afazi problemlerinden tamamıyla kurtulabilir görünmektedirler Son dönemde yapılan araştırmalar bu çocukların çoğunun bu hastalıklarını yetişkinlik dönemlerine taşıdığını ve düzgün konuşmanın onlar için çoğunlukla zor olduğunu göstermiştir
Büyük bir nörolojik enstitüde görev yaptığı 7 yıllık süre içerisinde 10 yaşın altında afazili yalnızca 7 çocuğa rastlanmıştır Yine de erken yaşta beyninin sol köşesinde rahatsızlık olan "afasoid" olarak adlandırılabilecek çok sayıda çocuk vardır ve bu çocuklar bir şekilde sözlü öğrenme ve ifade etmede beceriksiz sayılabilirler Çoğu "öğrenme özürlü" olarak adlandırılabilir
Ayrıca zayıf bir hafıza ve soyut kavram ve sembolik düşünceleri algılayamamaya da neden olduğu için "merkezi aphasia'" olarak adlandırılır" Afazili yetişkinlerde yeterli sayıda klinik kanıtlarıyla beyin lezyonları saptanmıştır fakat ölümlerinden sonra araştırma yapılmış az sayıda aphasialı çocuk vardır
Çocuk aphasiasının ifade edici işaretleri :
1) Normale yakın az ya da hiç ifade edilemeyen konuşma
2) Telegrafik konuşma : Bağlaç yokluğu ve Bentarfın "söz dizimi yokluğu" dediği kavramın varlığı Bu, çocuğun yazısında da kendini gösterir
3) Konuşma, tekrar etmede normal ya da normale yakın olabilir olma, konuşma akıcı değildir
Kişisel Rahatsızlık
Konuşmanın gelişmesi kişinin kendisini ve çevresini kontrol edebilmesine olanak sağladığından bundan ileri gelen bir rahatsızlık normal zekaya sahip bir çocukta endişe ve öfke yaratabilir
Aphasik çocukta öfke nöbetleri, düşmanlık, yıkıcılık, hoşgörü yoksunluğu ve yalnız kalma isteği gibi durumlar görülebilir Çoğunlukla otistik olarak adlandırılan çocuklar konuşmaları düzelince sosyal davranışları düzeldiğinden aslında aphastiktirler
GELİŞİMSEL AFAZİ NÖROLOJİSİ
Çoğunlukla pek çok davranışçı tarafından dahi kabul edilir ki aphasia beynin dominant kümesindeki bir karar ya da fonksiyon bozukluğundan kaynaklanmaktadır Okul psikologlarına göre bu önemli görülüyor ve özel öğretmen içinde aphazik çocuğun olan bozuklukları hakkında bir şeyler öğrenmede faydalı oluyor Genel literatürde aphasik yetişkinler içinde mevcut ve bütün bulgular güçlü bir lezyona işaret eder ve konuşma merkezi sorunu olan normal yetişkinlerde de davranışta farklılığa işaret eder Bununla birlikte, çocuklar açısından, klinik edebiyat çok zengin değildir ve davranış bozuklukları daha çeşitlidir Çünkü bireysel durumlardaki derinliğine çalışmalardan daha çok şey öğrenilebilir, bunlar kitapta görülüyor
Belki de en kapsamlı klinik rapor çocuklar üzerindeki gelişen öğrenme bozuklukları Drake tarafından hazırlanmıştır 12 yaşında aniden ölen ve beyni ölüm sonrası incelenen bir çocuğun sinirbilimsel raporu elde etmiştir Billy orta zekada sevilen bir çocuktu ki belirli ruhsal kaymalar, bazı bulanık hecelemeler yapardı Akademik öğretimle de ilgili sorunları vardı Okurdu ve ne olduğunu hatırlamakta zorlanırdı (11 yaşından soma) Ev aaaalerini tamamlamada aşın yavaştı 6seviyede 4seviyede okurdu ve kelime analizi ve konuşması 5seviyedeydi Matematiği 1 yıl geriydi
Ölüm sonrası beyin incelemesi kortekslerin anormal büyüklüğünü, corpus callusurnun değişik bölümlerinde zayıf gelişmeleri olduğunu gösterdi Ayrıca, anormal cortical gyri vardı Billy'nin beynini bu genel bozukluğunu inceledikten soma okumayı öğrenmesi ya da akademik ilerleme göstermesi şaşırtıcı bulundu
Gelişimsel afazili, ilk geliştirilen çocuk otopsisi Londav Goldstein ve Klefmer tarafından rapor edildi Bu 6 yaşındaki çocuk zeka olarak iyi görünüyordu fakat konuşulan dili neredeyse hiç anlamıyordu Haberleşmek için mimiklere başvuruyordu 3 yıllık özel konuşma eğitiminden sonra, kelime geliştirdi ve basit cümleler kurmayı öğrendi Ayrıca okumayı ve basit şeyleri yazmayı ve 1seviyedeki matematiği öğrendi Bu 3 yıl boyunca lQ'su 78'den 97'ye yükseldi, bu normal zekayı gösteriyordu
Bu hipoaaa çocuğun 10 yaşındaki ani ölümüne kadar olan ölüm soması bulgularla destekledi Otopsi çalışmaları, kortikal yüzeylerin her 2 lobların uygunsuz gelişiminin kanıtım gösterdi Bu çocuğun beynini kusurlu Wernick'in bölgesini diğer tarafa çevirmek zordu Beynindeki dilin ses ölçülerinin kayıtlan o kadar değişmiş görünüyor ki, sözlü konuşmayı anlamayı öğrenmek sınırlı ölçüde mümkündü, sadece uzmanlaşmış dil eğitimleydi
Gençlik öncesinde sol küredeki ciddi hasarlar sıklıkla 1-2 yıl içinde konuşmanın düzelmesiyle sonuçlanır Fakat okuma ve yazmadaki iyileşme daha yavaş bir şekilde gerçekleşir Yetişkinler ve gençler pratik sayesinde bu sonuncusunu çoğunlukla düzeltebilmektedirler Robbie Caltes'ın durumu bunun için iyi bir örnek olarak verilebilir 3 yaşındayken yaralanmış, 6 yaşına kadar konuşmaması insanlara normal görünmüştür Fakat okuma ve yazmasının seviyesi konu-şamama davranışına göre daha düşüktür Konuşmaya gönülsüzlük pek çok aphasik ve afasoid çocukta rastlanan bir durumdur Denckla bunu çocuğun sosyal konuşma alışkanlıkları ve iyi konuşma kuralları konusundaki tecrübesizliğine yormaktadır Sonuç olarak konuşma bilgisi eksikliği, motor konuşma mekanizması bozulmasının olsa bile sağlıklı bir ses ve dil üretmek için yeterli sebep değildir
Travmarik ya da sonradan oluşma aphasia ile ilgili detaylı araştırma isteyen okurla Denckla, Lareberg ve Myklebust'ın tartışmalarım inceleyebilirler
GELİŞİMSEL AFAZİ'NİN GENEL BELİRTİLERİ
Konuşma Yavaşlığı : Konuşma yavaşlığı başta gelen bir semptom olsa dahi bütün bozuk konuşmalar alazlanın belirtisi değildir Çocuklardaki konuşma geriliğinin afaziden başka sebeplen işitme kaybı, zihinsel gerilik ve duygusal sorunlar gibidir Bazen aphasik çocuklar hatalı şekilde duygusal açıdan ya da zihinsel açıdan sorunlu çocuklar olarak tanımlanabilirler Oysa çocuk açısından oldukça parlak ya da üstün zekalı olabilir
Alıcı İşaretler : Alıcı işaretler düşük işitme algısını içerir Çocuk duyabilir fakat algılamayabilir Bu genelde Wernick’e bölgesinde olabilecek kortikal bir hasardan ileri gelebilir Benton "en aşın derecedeki sakatlıkların genellikle işitme bozukluğu olan çocuklarda olduğunu" düşünmektedir
Merkezi Hasarlar : Eğer sol parietal ya da geçici parieto bölgesinde bir hasar oluşursa ya da fonksiyon bozukluğu görülürse bu genelde kişinin tek tek sözcükleri anlamlı bir bütün olarak algılayamamasıyla sonuçlanır Cümleleri anlamakta güçlük çekebilirler ve bu nedenle "semantik aphasia" olarak adlandırılır
Bu ilginç durumu yorumlarken, Benton şu gerçeğe dikkati çekiyor ki, karşılaştırılabilir lezyonlar yetişkin hastalarda merkezi sağırlığı üretecekti Yine, bununla beraber, bu çocuk özel konuşma eğitimine cevap verdi, sahip olduğu herhangi bir sağlık merkezini kullanarak
Bu çeşit bir kanıt etkili öğretimi mümkün olduğu kadar erken yapma düşüncesini destekler Bunu çocuğun tamamı plastikle dolu beynini keşfetmek için yapar
Sözlü konuşması o kadar karmaşıktı ki, annesi bile onu algılayamıyordu Bazı durumlarda formal fonetik sesleri çıkarmaya çalışması oldukça anormaldi Kendine göre anlamı olan konuşma geliştirdi
KAYNAKÇA
Hallahan, Daniel P, James MKauffman ve John Wills Introduction to Learning Disabilities Lloyd: Prenrice-Hall Inc, 1989
Ege, Pınar Çocuklarda Dil Bozuklukları ve Okul Başarısı Özel Eğitim Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 4, Ank 1994
Gaddes, William H Learning Disabilities and Brain Function Nevvyork, Berlin, Heidelberg, Tokyo': RRDonelley and Sons Company, 1985
Glover, John A, Royce RRanning, Roger HBraning Cognitive Psychologv Reachers New York : Mac Millan Publishing Compeny, 1990
Tanndağ, Oğuz Teoride ve Pratikte Davranış Nörolojisi, İstanbul : Nobel Tıp Kitabevi, 1994 "
Korkmazlar, Ümran Özel Öğrenme Bozukluğu ÎÜ: Çapa Çocuk Psikiyatrisi Yay, 1993
Karatepe, Hasan Öğrenme Yetersizliği Olan Çocuklar Ankara : Karatepe Yayınlan, 1987
Whirter, Jeff Mc, Nilüfer Voltan-Acar Çocukla İletişim İstanbul : MEB, 1998
Kıtson Neil and Roger Merry Teaching in the Primary School Londan and New York : Routledg, 1997
Anning, Angela The First Years At School Second Edition Philadeîphia: Öpen University Press, 1997
Matematik ve Dil Avustralya : NSW Eyaleti Eğitim Bakanlığı Yayını, Çeviren : Beyaz Nokta Vakfı, 1998
|