ForumSinsi - 2006 Yılından Beri - Bir Karakter İncelemesi Ve Tükenmişlik Olgusu

Tarık Buğra'nın Küçük Ağa romanı,Akşehir'i eksen alarak 1919-1920 yıllarındaki Anadolu'yu anlatır.Büyük devlet mekanizması işlemez hale gelmiş,ordu dağılmış,bunların üstüne de Anadolu Yunan askeri tarafından işgal edilmeye başlanmıştır.Yokluk,yoksulluk ve ümitsizlik vardır.

Küçük Ağa romanı,1984 yılında Yücel Çakmaklı'nın yönetiminde dizi film haline de getirilmişti.Filmde bu yıkım psikolojisi çok güzel anlatılıyordu.Kasabadaki evlerin duvarları yıkılıp gitmektedir ama kimsenin dökülen taşları alıp yerine koyma,duvarı ayakta tutma gücü yoktur.Fiziki bir yetersizlik değildir bu,maruz kalınan büyük yıkımın her şeyi anlamsızlaştırmasıdır:Ruhsal enerjinin yok oluşu,genel bir tükenmişlik hali...

Romanda tükenmişliği temsil eden asıl karakter Çolak Salih'tir.Fikret Hakan'ın büyük bir başarıyla canlandırdığı Çolak Salih,yiğit bir delikanlı olarak beş yıl önce Irak Cephesi'nde savaşmaya gitmiş Kut-ül Ammare'de sağ kolunu kaybetmiş,yüzü ve kulağı parçalanmış,bozguna uğramış bir ordunun askeri olarak tek kolla geri dönmüştür.Bu eksik haliyle Salih kendisini neredeyse kerih bir varlık olarak görür,hiçbir işin ucundan tutmak kudretini bulamaz.Hoş,toplumun da ondan bir beklentisi yoktur.Kendisine sürekli "eksik insan" muamelesi yapılmaktadır.Çocukluk arkadaşı Niko ile bereberlikleri,onun yardımlarını kabul etmesi,tarlasını kasabadaki bir Rum'a satması...dolayısıyla toplumdan iyice dışlanır.Artık kimsenin ciddiye almadığı,hatta hakaret ettiği işe yaramaz "pis bir çolak"tır o.

Bir gece Rumların toplandığı meyhaneye geldiğinde,istemeden,Niko ve arkadaşlarının Pontus Rum Devleti'ni kurmak için savaşmaya karar verdiklerine tanık olur.Niko,bu amaç uğruna savaşmak için Trabzon'a gitmeye karar vermiştir.Velinimeti,çocukluk arkadaşı Niko'nun bu davranışı,Çolak Salih'te derin bir intikam hissi uyandırır ve her şeyi yeni baştan değerlendirmesine yol açar.

Diğer yandan şehrin ileri gelenleri,Yunan işgaline karşı bir takım oluşumların içine girmekte,biraz da kendileri dışında gelişen direnişe destek vermektedirler.Salih,bu yarım haliyle kimsenin kendisini ciddiye almayacağının farkındadır.""Ah sağ kolum!""diye hayıflanır çaresizlikle.Ne var ki bu değiştiremeyeceği bir gerçektir.Bir sabah sanki bir ilhamla "Ne dırlayıp duruyorsun ülen Salih,sağ kolun olmayacak,olmayacak işte.Sen bu halinle yapabileceğini yapmaya bak!" deyiverir kendisine.Bu kabullenme ve kararlılık Salih'in hayatında yeni bir dönemin başlangıcıdır.Eksikliğine değil,yapabileceklerine odaklanır.Kendi kararlarıyla yapabileceği şeylerdir bunlar:Rumlar tarafından kendisine sağlanan dükkanı devreder önce,onlarla ilşkisini keser.Rakıyı bırakır.Ama asıl kararı,kaybettiği fiziki gücünü yeniden kazanma yönündeki çabasıdır.Gizlice talimler yaparak sol kolunu yeteneğini geliştirir.Keskin bir nişancı haline gelir.

Salih,atıcılık yeteneğini geliştirdikten sonra Küçük Ağa'yla birlikte çetelere katılır.Kuvayı Milliyeciler adına kurye hizmetleri yürütür.Sorumluluk üstlenme,bir iş görme,özgüvenini yeniden kazandırır kendisine.Sağ kolu sanki yeniden uzamış,aslan gibi Salih Onbaşı geri gelmiştir.Bedeninin eksik yanları sadece estetik bir hayıflanmadır artık.Bu gelişmeler sonucunda toplum nezdinde de saygınlığı artar.Kritik görevler için aranan,güvenilen kişi olur.

Gün gelir,düzenli ordu duruma hakim olur ve doğal olarak çetelerin dağılmasına karar verilir.Çolak Salih için ikircikli bir durumdur bu.Bir yandan zafere ulaşılacağı,yeni bir düzen kurulacağı için sevinçlidir,diğer yandan çetelerin ortadan kalkması onun yeteneğini kullanma zeminini de yok etmektedir.Eleman alımında ve performans değerlendirmesinde iş yapmayı ve bağlılığı esas alan çete ortamı,ona yeteneğini ortaya koyma fırsatını vermiştir.Oysa düzenli orduda onun için bir şans yoktur.Bu yönüyle Çolak Salih için yeni bir yıkımdır bu,eksikliğinin hatırlatılmasıdır.

Tükenmişlik olgusu;duygusal tükenme,duyarsızlaşma ve kişisel başarı noksanlığı olarak üç alt katmanda ele alınır.Bu alt katmanlar bir bakıma sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme bir bağlantıya sahiptir.Çevreye karşı duyarsızlaşma ve kişisel başarı noksanlığı biçimindeki sonuçlar,temelde duygusal tükenmenin tezahürleridir.

İş yerlerinde,takımlarda,okullarda,mahallelerde,hatt a aile çevremizde farkında olduğumuz veya olmadığımız çok sayıda "Çolak Salih"'ler vardır.Genel eğilim,"performans yetersizliği" gerekçesiyle onları sistem dışına itmektir.Çünkü dikkatimiz kişilerin eksikleri,yapamadıkları üzerine odaklanmaktadır.Oysa herkesin etrafında birleşeceği ortak bir amaç ortaya koyduğumuzda, o eksik gördüğümüz insanların nasıl canlandığına,kendilerinin bile daha önce farkına varmadıkları bir takım yetenekler sergilediklerine hayretle tanıklık ederiz.

Osman Bayraktar
"Sabah Gazetesi'nin İşte İnsan eki"