|
Osmanlı Devletinde Coğrafya
OSMANLI DEVLETİ' inde COĞRAFYA OSMANLI DEVLETİ’NİN DOĞUŞU, YÜKSELMESİ VE GERİLEMESİNDE COĞRAFYANIN ÖNEMİ
Osmanlı Beyliği’nin Coğrafyası Bir devletin genişlemesi ve büyümesinde, kuruluş yerinin coğrafyası büyük önem taşırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Dünya tarihinde yer almış olan bütün devletlerin kuruluş yerinin coğrafi özellikleri incelendiğinde, bu önem daha iyi bir şekilde anlaşılırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Tarihte çok sayıda devlet, kuruluş yerinin müsait olmayışından ötürü, ya kurulduktan az bir zaman sonra yıkılmış ya da pek gelişemeden varlığını sürdürebilmişlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan bazı devletler de, müsait bir coğrafyada kurulmanın avantajını kullanarak, kısa sürede genişleyerek büyük devlet olmuşlar ve uzun yıllar varlıklarını korumuşlardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Böyle bir avantajı kullanan devletlerin başında, Osmanlı Devleti gelmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Devleti’nin kuruluş yeri, Söğüt kasabası ve yakın çevresidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Beyliğin kurulduğu yıllardaki (1300) sahip olduğu toprak alanı, ancak 9http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif065 km²http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Oldukça dar bir alan olan bu bölge, Söğüt kasabası ve çevresini teşkil ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu yörenin coğrafyasına bakıldığında bazı özellikler göze çarparhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Anadolu Selçukluları tarafından Ertuğrul Gazi’ye verilen ve Beyliğin doğum yeri olarak da nitelendirilen bu yöre; Domaniç Dağı’nın kuzeydoğu eteklerinden doğu-kuzeydoğu doğrultusunda Sakarya nehrinin çizdiği kavise kadar uzanan geniş çayırlık alanlardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Söz konusu bu alanın güneydoğusunda Selçuklu kalesi olan Eskişehir, kuzeybatısında ise Bizans’ın önemli kalelerinden olan Bilecik kalesi yer almaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Beyliği coğrafyasına bakıldığında, doğusunda Sakarya Nehri ve onun ötesinde oldukça sarp ve dik görünümlü Köroğlu dağları bulunmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu nedenle Ertuğrul Gazi’yi ve oğlu Osman Gazi’yi, coğrafyası daha müsait olan kuzey , güney ve batıya doğru yöneltmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Güneydoğuda yer alan Eskişehir ve İnönü’yü içine alacak şekilde olan geniş arazi parçası, Selçuklular tarafından Osmanlı Beyliğine bağışlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yörenin batısında yer alan İnegöl Ovası ve ötesinde tatlı bir meyil gösteren Domaniç yaylaları ile kuzeybatıda Sakarya vadisi boyunca yer alan Bilecik ve ötesi oldukça cazip coğrafyalar oluşturmaktaydıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu nedenle Osmanlı müsait olan coğrafyanın akışına kapılarak topraklarını genişletmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak sırtını bölgenin en yüksek dağı olan Uludağ (Keşiş)’a dayamış olan Bursa en korunaklı bölgede bulunuyorduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Domaniç yaylarından Bursa kalesi ve çevresindeki uçsuz bucaksız ovalar, çok cazip görünüyorduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Beyliği toprakları, bugünkü anlamda ele alındığında bile, genişlemenin yönünün neden batıya doğru olduğu açıkça ortaya çıkarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yöre bugün için Türkiye’nin 7 Coğrafi bölgesinden 4’ü olan İç Anadolu, Karadeniz, Marmara ve Batı (Ege) Bölgelerinin tam kesişme noktasında yer almaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İklim ve bitki örtüsü bakımından ele alındığında ise geçiş bölgesini temsil etmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Batısında ormanlar, tarım için elverişli ovalar ve hayvancılık için ideal yaylalar bulunmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Oysa doğu bölümünde ise, tarım ve hayvancılığı güçleştiren coğrafya bulunmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Eskişehir ve daha doğusunda, karasal iklimin ortaya çıkardığı bozkır ve yeknesak bir coğrafya görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Batı ve kuzey bölümünde ise Karadeniz iklimi ile Akdeniz ikliminin geçiş bölgesini oluşturan ve insan yaşamı için dünyanın en ideal iklimi olan geçiş ikliminin (Marmara) ortaya çıkardığı, tarım ve hayvancılığın yoğun bir şekilde yapıldığı coğrafya yer almaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ulaşım bakımından ele alındığında, Ankara, Konya istikametinden gelip Eskişehir- Bursa, Eskişehir-Bilecik-İstanbul yollarının kesişme noktasında bulunmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerek Eskişehir, gerek Bursa ve gerekse Bilecik istikametinde uzanan doğal yollar, Türk fetihlerinin istikametlerini belirlemiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İşte bu cazip coğrafya ki, Osmanlı Beyliği’nin , kuzeye ve batıya yönelmesinde etkili olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Beyliği’nin kuzeyde hızlı ilerlemesine bir sebep olarak da, doğal afetlerin sebep olduğu söylenirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1300 yılında Sakarya nehri taşmış ve büyük bir sel felaketi yaşanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sel, Sakarya nehri yatağının genişlemesine ve değişmesine, bu arada vadi boyunca yer alan Bizans’a ait istihkamların tahrip olmasına yol açmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bizans kaynaklarında, “Tanrısal gazabın bir işareti” olarak kabul edilen bu sel felaketi, Bizans’ın ekonomisini de altüst etmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İstihkamları yıkılmış, ekonomisi bozulmuş zayıf Bizans karşısında Türkler üstün duruma geçmişler ve kolaylıkla kuzeyde ard arda fetihler gerçekleştirmişlerdir http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Domaniç Yaylasından Bursa Ovası’nın Görünüşü Osman Gazi, beyliğin topraklarını daha ziyade kuzey ve batı yönde genişletmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osman Gazi’nin ölümüne yakın beyliğin sınırları, kuzeyde İznik, Lefke, Geyve ve Hendek’e kadar, batıda ise İnegöl, Yenişehir ve Bursa yakınlarına kadar uzanmaktaydıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bursa’nın fethi ise hastalığı nedeniyle gerçekleşememiştihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bursa’nın fethi oğlu Orhan Gazi’ye nasip olduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osman Gazi’nin, Uludağ yamaçlarından Bursa’ya bakıp ta oğlu Orhan Gazi’ye; “Oğul, beni şu gümüşlü kümbetin altına gömünüzhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif”diyerek vasiyette bulunmasında, Bursa Kalesi’nin ve Bursa Ovası’nın coğrafi cazibesi oldukça etkili olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bursa’yı ele geçiren Osmanlı Beyliği’nin Orhan Gazi zamanında fethettiği topraklar incelendiğinde, yine coğrafyanın çekiciliği ön planda olduğu açıkça görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Orhan Gazi döneminde, Beyliğin batısında bulunan Güney Marmara’nın ve kuzeyinde bulunan Kocaeli yarımadasının tamamının fethedildiği görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yine Orhan Gazi zamanında Osmanlı ordusunun, bugün bile Dünyanın en cazip ve en güzel boğazlarını oluşturan Çanakkale ve İstanbul boğazlarının Anadolu yarımadası tarafında kalan kıyılara kadar geldikleri görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Şüphesiz boğazlarla temas, Osmanlı’nın Balkanlar’a sıçramasında büyük etki yaratmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Boğazların güzelliği ve ötesindeki verimli toprakların varlığı, Osmanlı Beyliği’nin Trakya’ya geçişini teşvik etmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifGelibolu’dan Trakya Yarımadasına Geçiş Osmanlı Türkleri’nin Avrupa kıtasına, yani Trakya yarımadasına geçiş tarihi 1352 olarak kabul edilirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çoğu Batılı kaynaklarda bu geçişte, coğrafyanın önemi açıkça vurgulanırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1 Mart 1352’de Gelibolu yarımadasında meydana gelen şiddetli deprem sonucunda, bölge yerleşmeleri ağır hasar görürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Stratejik açıdan büyük önem taşıyan Gelibolu (Kallipolis) kalesi ve kalenin surları yıkılırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Orhan Gazi’nin Oğlu Süleyman paşa komutasındaki Türk birlikleri Çanakkale boğazını geçerek, Gelibolu kıyılarına çıkarma yaparlarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Türkler’in yarımadaya çıkarma yapmasıyla birlikte, zaten deprem sonucunda moralleri iyice bozulan Rumlar bölgedeki köy ve kasabaları terk ederlerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Terk edilen köy ve kasabalara, Türkler yerleşerek imar ederlerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu durum Bizans kaynaklarında, “İşledikleri günahlar nedeniyle Tanrı’nın kendilerine verdiği bir ceza” olarak kabul edilirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Doğal coğrafyanın ortaya çıkardığı bu olay, Türkler’in Balkanlar’daki hakimiyetinin başlangıcında kolaylaştırıcı bir etken olarak görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Türkler’in,Trakya yarımadasını tamamen fethetmeleri pek fazla uzun sürmezhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1365 tarihinde, Edirne (Adrianople) fethedilir ve Devletin başkenti Bursa’dan Edirne’ye taşınırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak bölgenin coğrafi şartları, Edirne’nin uzun süre başkent olarak kalmasını engellerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle Meriç nehri boyunca oluşan bataklıklar ve bu bataklıklarda hızla çoğalan sivrisinekler, Edirne’de insan yaşamını olumsuz etkiler ve sık sık yaşanan sıtma salgınları, Osmanlı Türkleri’ni başka yönlere ilerlemesini teşvik ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu arada, Kocaeli yarımadasını tamamen ele geçiren Osmanlı’lar, dünyanın en güzel şehri olan Kostantinopolis’e (İstanbul) yönelirlerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Devleti’nin yükselme döneminde Balkanlar’da yapmış olduğu savaşların tarihleri ve mekanları incelendiğinde, coğrafya ile uyum içinde olduğu görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Örneğin Kosova Savaşı (15http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif6http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif1339) Haziran, Niğbolu Savaşı (28http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif9http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif1396) Eylül aylarında yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Söz konusu bu aylar, savaş iklimi açısından en uygun mevsimleri oluşturmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yine bu savaşlarda savaş meydanlarının coğrafi özelliği, Osmanlı Devleti’nin üstünlüğü için uygun şartlar taşımaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Oysa yenilgiyle sonuçlanan Ankara Savaşı’nda durum böyle değildirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bilindiği gibi Ankara Savaşı, Temmuz ayının sonlarında (20http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif7http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif1402), Çubuk Ovası’nda yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ankara Savaşı’nda Hem iklim (bunaltıcı yaz sıcakları), hem mekan (akarsu,bataklık ve bozkır) ve hem de beşeri coğrafya (Osmanlı ordusuna isteksizce katılan askerlerin eski beyleri Timur’u karşılarında görünce, toplu halde Timur’un saflarına katılmaları) , Osmanlı’nın aleyhine şartlar göstermiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İstanbul’un Fethedilmesi ve Yüce Devlet Olma İstanbul’un fethi iyi tahlil edildiğinde, Osmanlı’nın coğrafyayı ön planda tuttuğu açıkça görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Anadolu ve Rumeli hisarlarının yapılması, boğazların coğrafi özelliğinden dolayı, Bizans lehine olan coğrafyayı, Osmanlı lehine çevirme hareketi olarak algılanmalıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan kuşatmanın ilkbahar mevsiminde (Nisan ayı) başlatılması ve mayıs ayının sonunda başarıya ulaşılması ise, tamamen bölge iklim şartları ile uyum içindedir (29 Mayıs 1453)http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kuşatmanın son günlerinde (Mayıs ayının üçüncü haftasında), beklenen başarı elde edilemeyince, Padişah IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mehmet Han’ın huzursuzluğu ve acele etmesi (zafer için atını denize sürmesi ve karadan gemileri Haliç’e indirmesi), iyi tahlil edildiğinde, yaz sıcaklarının yaklaşması ve böylece başarının bir başka bahara kalacağı endişesi yatmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Fatih Sultan Mehmet’in yapmış olduğu savaşlarda coğrafi avantaj hep ön plandadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yine Fatih’in Amasra’nın fethi için, Amasra’ya hakim bir tepeye geldiğinde; “Burası, çeşm-i cihan (Dünya’nın Gözü) olsa gerekhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif”dediği ve tepeden yamaç aşağı askerleri ile kolayca Amasra’yı alışında coğrafya önemli rol oynamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yavuz Sultan Selim Han’ın Mısır seferi, oldukça zor coğrafi şartlar altında yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif O dönemin askeri üstünlüğü, seferi başarıyla sonuçlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak daha sonraki dönemlerde, Mısır, Hicaz ve Yemen, Anadolu ile hiçbir zaman coğrafi bütünlük oluşturmadığından, Osmanlı’ya çok pahalıya mal olmuş ve koskoca devletin yıkılışında önemli etkileri olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bilimde ve Mekanda Gerileme Dönemi Her ne kadar, Kanuni Sultan Süleyman Han’ın dönemini Osmanlı Devleti’nin zirveye ulaştığı dönem olarak kabul edilse de, çoğu tarihçiler tarafından bu dönemin gerilemeye doğru yüz tuttuğu bir dönem olarak kabul edilirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çünkü bu dönem artık Osmanlı Yüce Devleti’nin sınırları oldukça zorlanmış ve doğal coğrafi sınır hayli aşılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerek Arap yarımadası ve gerekse Kuzey Afrika, Osmanlı Coğrafyası ile hiçbir zaman bir bütünlük sağlayamamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan Balkanlar’da Tuna nehri, doğal bir coğrafi sınırı oluşturmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı’nın Balkanlar’da doğal sınır olan Tuna’yı zorlaması ve nehrin öbür yakasına geçmek için göstermiş olduğu gayretler, Osmanlı Devleti’ne çok pahalıya mal olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Viyana kuşatmasındaki başarısızlık, coğrafyanın ortaya çıkardığı bir sonuçturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kanuni Sultan Süleyman, 1529 yılında Viyana’yı kuşatmak üzere sefere çıkarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak hava şartları göz önünde tutulmazhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Oysa mevsim, Balkanlarda yağmur mevsimidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buda ile viyana arasında bardak boşanırcasına yağan yağmur, yolları geçilemez hale getirirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Tam anlamıyla bataklığa dönüşen bölgede özellikle toplar taşınamazhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buna rağmen Eylül sonlarında kuşatma başlatılırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Hava şartları iyice kötüleşmiş ve durmadan yağmur yağarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yağışlar ile birlikte umulmadık derecede sert soğuklar yaşanırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yağmur ve soğuk, Osmanlı ordusunu perişan ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bir taraftan yağmur ve soğuk, öte yandan açlık ve hastalıklar, ordunun moralini iyice bozarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Üç hafta süren kuşatma boyunca, gün geçtikçe şartlar kötüleşirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Padişah, tüm askeri birliklerini geri çekip, kuşatmayı yarıda keser ve böylece Viyana kuşatması başarısız sonuçlanırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Viyana, Osmanlı için bir hayal olarak kalırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Hatta bu başarısız kuşatma harekatı, Osmanlı Ordusu’nun moralini bozmuş ve fetih ruhunu zedelemiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bir bakıma Osmanlı Devleti’nin, duraklama dönemine geçişi coğrafya tayin ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu dönemi, Katip Çelebi (1609-1657), çok güzel tahlil ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Katip Çelebi “Cihannüma” adlı eserinde coğrafya ilmi hakkında şu bilgileri verir; “Coğrafya fenninde yalnız ülkelerin ahvali yazılmayıp belki oralarda oturanların usul ve adetleri, devlet işlerinin nasıl yürütüldüğü ve divan ahvali birlikte beyan olunmak, bu fennin vazifesi olduğu cihetinden, tarihe üstünlüğü vardır ve tercih olunurhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” Yine Kâtip Çelebi, “Tuhfetü’l-Kibâr fi esfaril Bihar”adlı eserinde de, Osmanlı Devleti’nin gerileme sebebini coğrafyaya bağlar ve coğrafya ilminin önemini ve gereğini şu şekilde vurgular;“Hafi olmaya ki, devlet işlerini üzerlerine almış olanlara bilinmesi lazım olan işlerden biri coğrafya fennidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bütün yeryüzü ahvalini bilmek kolay olmazsa, bari Osmanlı ülkesinin şekli ve etrafta sınırdaş olan memleketlerin tasviri bilinmek gerektir ki, bir yere sefer etmek ve asker göndermek lazım geldikte, ona göre tedarik olunahttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Düşman vilayetine girmek ve sınır boylarını korumak tedbirlerini almak anında kolay olurhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu babta fenden habersiz kimseler ile meşveret yetmez, yerli dahi olursahttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Zira çok yerli vardır ki, kendi diyarını iyice bilip anlatmaktan acizdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ve bu ilmin lüzumuna şu delil yeter: Yerebatası küffar, ol ilimlere ehemmiyet ve değer vererek, Yeni Dünya’yı bulup Sind ve Hind limanlarına yayıldıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Venedik taifesi gibi bir hor hakir kavim ki, küffar hükümdarları arasında rütbesi duka payesinden ibarettir ve aralarında balıkçı unvanı ile meşhurdur, Osmanlı Devleti’ninboğazına gelip ve garba hükmeyleyen şanlı devlete karşı koduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” Gerçekten de öyledirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerileme döneminde yapılan tüm savaşlarda coğrafya hep göz ardı edilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerileme ve Yıkılış’ta Coğrafya’nın Etkileri Osmanlı Devleti’nin Gerileme döneminde, coğrafi bilgi eksikliği, koskoca bir devletin yıkılışında önemli etkisi olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerileme döneminde yapılan tüm savaşlar incelendiğinde, bu etki açıkça görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sözgelimi Gerileme döneminde yapılan Kırım Savaşı’nın sonucunu da coğrafya tayin etmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 14 Kasım 1854 tarihinde ansızın ortaya çıkan beklenmedik kasırga, İngiliz donanmasını darmadağın eder ve İngiliz donanmasının planı gerçekleşemezhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Böylece Sivastopol’un kuşatılması gecikirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ve savaşın gidişatı değişirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çanakkale Savaşları, coğrafi bir yaklaşımla ele alındığında, coğrafyanın önemi açıkça görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerçekten bugün bile Gelibolu yarımadasını ve Çanakkale Boğazı’nı gezip gören bir insan, bölge topografyasının cazibesine kapılırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Savaşların geçtiği yarımadadaki önemli tepelerin hepsi, tatlı su kaynaklarının hemen tamamı, Türk askerlerinin kontrolü altında kalmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan boğazın topografik özelliği, düşman gemilerinin ilerlemesine engel olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bölgeye hakim tepeler ve tatlı su kaynaklarının mevcudiyeti, Türk Ordusunu, düşman kuvvetlere karşı üstünlük sağlamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Tüm bu coğrafi avantajlara ek olarak, iklim şartları da Türk tarafına avantaj sağlamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gelibolu yarımadasına yapılan çıkartma gecesi aniden çıkan fırtına, İngiliz kuvvetlerinin farklı bölgeden karaya çıkmasına yol açmış ve bu gelişme savaşın seyrini değiştirmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Gerileme dönemindeki, coğrafi bilgi eksikliğine örnekler oldukça fazladırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunların içinde Sarıkamış Harekatı ve Yemen Savaşları en bariz olanlarıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sarıkamış Harekatı’nda, Erzurum’da bulunan ordu komutanı tarafından Enver Paşa’ya, harekat mevsiminin bölge iklim şartlarına uygun olmadığı hatırlatılmış, ancak zafere bir an önce ulaşmayı düşleyen, sabırsız ve coğrafi bilgiden yoksun Enver Paşa, komutayı eline almış ve Aralık ayının son günlerinde harekatı başlatmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Oysa Aralık ve Ocak aylarının, bölgede çok sert ve soğuk geçtiği bilinen bir gerçektirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Enver Paşa’nın bu gerçeği göz ardı etmesi, 90 bin Türk askerinin donarak şehit olmasına ve harekatın başarısızlıkla sonuçlanmasına yol açmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu yanılgı, gerçekten Osmanlı tarihinde yapılmış en büyük yanılgılardan birisidir ve Yüce Devletin tamamen yok olmasına yol açmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yemen Savaşları, Osmanlı tarihinde önemli bir yer tutarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yemen Savaşları’nda Osmanlı Ordusu, İngiliz ve Arap kuvvetlerine değil, bölgenin ağır coğrafi şartlarına yenilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif “Burası Huştur, Yolu Yokuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Giden gelmiyor, acep ne iştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” türküsü, coğrafi şartların olumsuzluğunu açıkça ortaya koyarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Huş kasabasının (Muş değil, türkünün aslı ve Yemen coğrafyası incelendiğinde, Huş olduğu görülür), dik ve sarp yokuşu, bölgenin aşırı şekilde sıcak ve kurak oluşu, Osmanlı askerlerini çok zora sokmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Olumsuz iklim ve topografik özellikler, Yemen’de 500 bine yakın Türk askerin şehit olmasına yol açmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Peki, bu savaşlarda coğrafya, neden göz önünde tutulmamıştır? Bunun cevabı gerçekten açık ve nettirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı Devleti’nin gerileme döneminde, “Yüce Devlet Olma Gururu” hep ön planda olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan savaşların bir kısmı Osmanlı Devleti’nin isteği dışında başlatılmış, bir kısmında da acelecilik ve bilgisizlik yüzünden coğrafya saf dışı bırakılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Böylece Anadolu Coğrafyası’nın ortaya çıkardığı Yüce Osmanlı Devleti, coğrafi bilgisizlik ve olumsuzluklar yüzünden gerilemeye ve yıkılmaya mahkum edilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak bu coğrafya, gelecek yüzyıllarda, büyük devlet çıkarma özelliğini korumaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Not: Bu makalede yararlanılan kaynakların sayısı çok fazla olduğundan, burada verilmemiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak bu konu ile ilgili ayrıntılı bir çalışma tarafımızdan yürütülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çalışma kitap olarak yayınlandığında, yararlanılan kaynakların tümü verilecektirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif OSMANLI ORTA ÖĞRETİMİNDE COĞRAFYA Eğitim; Belli bir konuda, bir bilgi ve bilim dalında yetiştirme ve geliştirme, eğitme işihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerine, kişiliklerini geliştirmelerine yardım etme, terbiyehttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğretim ise; Belli bir amaca göre gereken bilgileri verme işi, tedris, tedrisat, talimhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğrenmeyi kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleme, gereçleri sağlama ve kılavuzluk etme işihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu iki kelimenin anlamlarından da anlaşıldığı üzere, eğitim ve öğretim, birbirinden oldukça farklı, ancak birbirlerini tamamlayan ifadelerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buna göre, bir milletin öz benliği ile ters düşmeyen tüm bilimleri öğrenmek öğretim, onu ülkesinde ve kendi yaşayışında uygulamak ise eğitimdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Coğrafya dersi, hem eğitim ve hem de öğretim dersidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminin ilk yıllarından itibaren eğitim ve öğretime büyük önem verilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle ilk ve ortaöğretime denk gelen çeşitli eğitim kurumları, eğitim ve öğretimlerini zamanın bilimsel gelişmelerinin üzerinde bir performansla sürdürmüşlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sözkonusu bu eğitim ve öğretim kurumlarında okutulan derslerden biri de coğrafyadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İnsanın yaşadığı çevre ile olan ilişkilerini konu alan coğrafya, ilk öğretimden ortaöğretimin son sınıfına kadar temel dersler arasında yerini almıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bir imparatorluğu ayakta tutan kurumlardan biri de şüphesiz eğitim ve öğretim kurumlarıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Eğitim ve öğretim kurumlarının seviyesi ile bir devletin ömrü, üstünlüğü ve gücü arasında sıkı bir bağlantı vardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminde eğitim ve öğretim faaliyetleri, her düzeyde, Tanzimat dönemine kadar ücretsiz olarak yürütülmüştürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu durum, Türkiye Cumhuriyeti döneminde de, 1980’li yılların sonlarına kadar devam etmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu sebeble, eğitim alanında, Cumhuriyet’in 1980’li yıllardan sonraki dönemini, Osmanlı’nın Tanzimat dönemine benzetmek mümkündürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminde Ortaöğretimde Coğrafya Eğitimi ve Öğretimi Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte, Anadolu coğrafyasında, Beylikler Dönemi başlarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Anadolu uç beylerinden olan Osmanlı Beyliği 1299 yılında kurulduktan sonra, kısa sürede topraklarını genişletmiş ve beylikten imparotorluğa yükselmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlılar, yıkılış tarihi olarak kabul edilen 1922 yılına kadar, üç kıtada çok geniş topraklar üzerinde, tarihte ömrü en uzun olarak kabul edilen (623 yıl) imparatorluklardan biri olan Osmanlı İmparatorluğu’nu kurmuşlardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı devletinin kuruluşundan itibaren devlet sınırları içinde çok kuvvetli ve yaygın biçimde medrese sistemi kurulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Medreseler, devletin sonuna ve 1924’de kapatılmalarına kadar işlevlerini yürütmüşlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Devletin üst düzeyde yöneticileri Enderun adı verilen eğitim kurumlarında yetişmişlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ayrıca tüm Osmanlı şehzadeleri, saraylarda özel eğitim ve öğretime tabi tutulmuşlardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı medreselerinde, dini ilimlerin ağırlıkta olmasına rağmen, ders adının ve ders saatlerinin değişikliğe uğramasıyla birlikte, müsbet bilimler (Ulum-i Akliye) içinde coğrafya ilmi okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminde, ilköğretimi oluşturan ve halk arasında Sıbyan mektebi veya Mahalle Mektebi adı verilen Darüttalim, Mektep, Mektephane, Darülilim, Muallimhane gibi adlarla anılan eğitim kurumlarını, devlet adamları yada zengin kişiler, çeşitli vakıflar kanalıyla kurarlardıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu okullarda öğretmen olabilmek için, sıbyan mektebi mezunları, ilköğretimin üzerinde Ortaöğretim adı verebileceğimiz bir eğitim ve öğretim programına dahil olurlardıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Muallim olabilmek için devam edilen Muallim mekteblerinde okutulan derslerden biri de, Heyet (Sema ve Arz) içinde Coğrafya dersidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı saraylarında yürütülen eğitim ve öğretim sistemi ise, Şehzadegâh, Meşkhane ve Enderun mektebleridirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu eğitim kurumlarında da, Osmanlı Ülkeleri ve dünya hakkında coğrafya bilgilerinin okutulduğu bilinmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminde coğrafya ilmi ve bunun eğitim ve öğretimi ile ilgili gelişmeler, esas itibariyle, 17http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifyüzyıl başlarından itibaren başlamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle bu gelişmelerin baş mimarı, Kâtip Çelebi’dirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1608-1658 yılları arasında yaşamış olan çağını aşan ilim adamlarımızdan Kâtip Çelebi, devrinin en büyük coğrafyacılarından biridirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Coğrafyanın dışında felsefi konularda da eserler veren Kâtip Çelebi, yaşamış olduğu yıllardaki ilim düşmanlığına ve cehalete karşı büyük bir mücadeleye girişmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif “Talebeliğin hakirliğine bir saat katlanamayan bir kimse, cehaletin zilletinde ebediyyen kalmaya mahkum olmuş demektirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif”diyen Kâtip Çelebi, çağına göre mükemmel ve modern bir eğitim ve öğretim anlayışına sahip bir ilim adamıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kâtip Çelebi’nin eserleri incelendiğinde görülür ki, sadece coğrafya ilmi değil, köklü bir eğitim ve öğretim sistemi üzerinde durduğu anlaşılmaktadırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Coğrafya Eğitimi ve Öğretimi’nin esas amacını, insanların yaşadıkları çevre ile olan ilişkilerini inceleyerek, toplumun kalkınmasını ve ilerlemesini sağlaması teşkil ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kâtip Çelebi “Cihannüma” adlı eserinde coğrafya ilmi hakkında şu bilgileri verir; “Coğrafya fenninde yalnız ülkelerin ahvali yazılmayıp belki oralarda oturanların usul ve adetleri, devlet işlerinin nasıl yürütüldüğü ve divan ahvali birlikte beyan olunmak, bu fennin vazifesi olduğu cihetinden, tarihe üstünlüğü vardır ve tercih olunurhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” Yine Kâtip Çelebi, “Tuhfetü’l-Kibâr fi esfaril Bihar”adlı eserinde de coğrafya ilminin önemini ve gereğini şu şekilde vurgular; “Hafi olmaya ki, devlet işlerini üzerlerine almış olanlara bilinmesi lazım olan işlerden biri coğrafya fennidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bütün yeryüzü ahvalini bilmek kolay olmazsa, bari Osmanlı ülkesinin şekli ve etrafta sınırdaş olan memleketlerin tasviri bilinmek gerektir ki, bir yere sefer etmek ve asker göndermek lazım geldikte, ona göre tedarik olunahttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Düşman vilayetine girmek ve sınır boylarını korumak tedbirlerini almak anında kolay olurhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu babta fenden habersiz kimseler ile meşveret yetmez, yerli dahi olursahttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Zira çok yerli vardır ki, kendi diyarını iyice bilip anlatmaktan acizdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ve bu ilmin lüzumuna şu delil yeter: Yerebatası küffar, ol ilimlere ehemmiyet ve değer vererek, Yeni Dünya’yı bulup Sind ve Hind limanlarına yayıldıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Venedik taifesi gibi bir hor hakir kavim ki, küffar hükümdarları arasında rütbesi duka payesinden ibarettir ve aralarında balıkçı unvanı ile meşhurdur, Osmanlı İmparatorluğu’nun boğazına gelip ve garba hükmeyleyen şanlı devlete karşı koduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” |
Cevap : Osmanlı Devletinde Coğrafya
Osmanlı Devleti’nde eğitim ve öğretim faaliyetlerinde, ilk yenileşme hareketleri 1773 tarihinde, askeri okullarda başlamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif IIIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mustafa döneminde, 1773’te, askeri deniz okulu olan Mühendishane-i Bahri-i Hümâyûn açılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İlk ve orta dereceli bir okula tekabül eden bu askeri deniz okulunda, denizcilik bilgileri, harita bilgisi ve coğrafya dersleri okutulduğu bilinmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1793 tarihinde, IIIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Selim döneminde açılan Mühendishane-i Berri-i Hümâyûn yani Askeri Kara Okulu’nda topçuluk, istihkam ve haritacılık öğretimi yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğretim süresi 4 yıl olan bu okulun 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifve 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sınıflarında okutulan 5 adet dersten biri coğrafya’dırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif
Sultan IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifMahmut (1808-1839) döneminde, 1824 tarihinde bir fermanla, ilköğrenim zorunlu hale getirilmiş ve çeşitli okullar açılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu okullardan birini teşkil eden ve 1834 tarihinde açılan Mektebi-i Fünun-u Harbiye, iki kısımdan oluşmuştuhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 8 yıl süren Ihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kısım öğrencilerinden başarılı olanlar, IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kısıma alınmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu okulun ikinci kısmında, zamanın şartlarına göre ileri derecede haritacılık, topoğrafya ve coğrafya alanında dersler okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mahmut’un mahlası olan Adlî’ye atfen, Şubat 1939’da açılan, özellikle sivil memur yetiştirmeyi amaçlayan Rüşdiye düzeyindeki Mekteb-i Maarif-i Adliye okulunun ders programında coğrafya dersi de yeralmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mahmut döneminde diğer bilim dallarında olduğu gibi Coğrafya alanında da, ders kitaplarına büyük ağırlık verilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ders kitapları hazırlanırken önemli ölçüde kısaltmalara gidilmiş, bunun sonucunda coğrafya alanında araştırma ve yorumlara dayanan bilgilerden uzak kalınmış ve sonuçta coğrafya isim ezberlenen bir ders olarak görülmeye başlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak bu kısaltmalar ve ezbercilik, coğrafya ilmindeki gelişmeleri uzun yıllar geciktirmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultan Abdülmecit (1839-1861), 1839’da tahta çıkınca, Reşit Paşa’nın etkisiyle, Tanzimat Fermanı (ya da Gülhane Hatt-ı Hümayûnu) denen bir ferman yayınlamış ve 1876 yılına kadar devam eden Tanzimat Devri’ni başlatmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultan Abdülmecit (1839-1861) ile Sultan Abdülaziz (1861-1876)’in padişahlık dönemlerini içeren Tanzimat döneminde, siyasal ve sosyal bazı düzenlemeler yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu arada, eğitim ve öğretim konusunda da bazı düzenlemelere gidildiği görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunların başında ortaöğretimde atılan yenilik ve gelişmeler gelirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu dönemde, orta öğretimi temsil eden Rüşdiyeler, İdadiyeler ve Sultaniyelerin sayısı hızla artırılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1852 yılında İstanbul’da 12 Rüşdiye bulunmaktayken, 1874’de bu sayı 18’e yükselmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1853’de taşrada büyükçe şehir merkezlerinde 25 Rüşdiye açılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi gereğince, Osmanlı ülkelerinde hane sayısı 500’ü geçen şehir ve kasabaların tümünde Rüşdiye açılması zorunlu kılınmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğretim süresi 4 yıl olan bu okulların yapımı ve her türlü ihtiyaçları Maarif İdaresi sandığından karşılanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sözkonusu nizamnameye göre; erkek ve kız rüşdiyeleri ile idadiyelerin ders programlarında coğrafya dersi mecburi ders olarak konmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İptidai mektep denen ilkokullara öğretmen yetiştirmek amacıyla, 1868’de İstanbul’da Darulmuallimin-i Sıbyan mektebi açılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğretim süresi 1 yıl olarak düşünülen bu okulda, coğrafya dersi ders programına konmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu tür okullar taşrada 1875’den itibaren açılmaya başlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi’ne göre, Rüşdiye, İdadiye ve Sultaniye şubelerinden oluşan bir büyük Darulmuallimin kurulması öngörülmüş ve bu okulların ders programları ayrı ayrı düzenlenmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Okulun açılması ancak 1874’de Sıbyan, Rüşdiye ve İdadiye şubelerini kapsayacak şekilde mümkün olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğrenim süresi 2 yıl olan Darulmuallimin-i Sıbyan mektebinde, okutulan derslerden biri de Muhtasar Coğrafya’dırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğrenim süresi 3 yıl olan Darülmuallimin-i Rüşdiye’de Coğrafya, yine öğretim süresi 3 yıl süren Darulmuallimin-i İdadiye’de Kozmoğrafya ve Mebadi-i Ulum-i Tabiiye dersleri diğer derslerle birlikte zorunlu olarak okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1877’de Darülmuallimin- Rüşdi ve Mülkiye Mekteblerinin ders programlarında her üç yıl için ayrı ayrı coğrafya dersi okutulduğu belirlenmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Tanzimat döneminde de, coğrafya ders kitapları hazırlanmasına devam edilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1871 yılında, Abdurrahman Paşazade Abdulhalim tarafından Coğrafya-i Kebir, 1875 yılında Şirvanlı Ahmet Hamdi tarafından Usul-i Coğrafya-i Kebir adlı eserler yayınlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultan Abdülhamid döneminde de (1876-1909) coğrafya alanında gerek ders kitapları ve gerekse ilmi manada eserlerin yayınlanmasına devam edilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı döneminin çeşitli eğitim kademelerinde görev yapan Selim Sabit Efendi (1829-1910), 1874 tarihinde yayınlanan Rehnümâ-yı Muallimîn (Öğretmenlere Rehber) adlı kitabında şunları kaydeder; “ Coğrafyada öğrencilere harita ve yer küresi üzerinde beş kıta tanıtılacak, harita çizilmesi öğretilecektirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” 10 Mayıs 1876’da, İstanbul’da öğrenciler, iç ve dış siyasi alandaki olumsuz gelişmeleri protesto etmek için dersleri bıraktılarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 30 Mayıs 1876’da, Vhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifMurat tahta çıkarıldıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çok geçmeden 31 Ağustos 1876’da Sultan IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Abdulhamid tahta çıktıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 23 Aralık 1876’da, Padişah; Kanun-ı Esasi’yi kabul ve ilan ettihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Böylece Ihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifMeşrutiyet Devri başlamış olduhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kanun-i Esasi’ye eğitim ile ilgili önemli maddeler girmiş olmasına rağmen, savaşlar nedeniyle hiçbir çalışma yapılamamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ruslar’ın İstanbul önlerine kadar gelmeleri, Kars, Ardahan ve Batum’u almaları, Osmanlı Devlet yetkililerini zor durumda bırakmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultan IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Abdülhamid, 13 Şubat 1878’de parlemantoyu süresiz kaparak Ihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Meşrutiyet dönemini son vermiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1878’den 1908 yılına kadar devam eden 20 yıllık Mutlakiyet döneminde, eğitim ve öğretim alanında önemli atılımlar yapılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1882-1890 yılları arasında Rüşdiye’yi de içine alan İdadilerin Osmanlı ülkelerinde geniş ölçüde yayıldığı görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifBunlar, il merkezlerinde Rüşdiye ile birlikte 7 yıl, sancak merkezlerinde Rüşdiye ile birlikte 5 yıl eğitim ve öğretim veren idadilerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Abdülhamit dönemi sonlarında Osmanlı Ülkelerinde, 619 Rüşdiye (74’ü kız), 109 İdadiye mektebi bulunmaktaydıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Rüşdiyelerde 40 bin, İdadilerde 20 bin olmak üzere toplam 60 bin öğrenci eğitim ve öğretim görmekteydihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Maarif Salnamesi’nde,1898-1899 Eğitim ve Öğretim yılındaki İdadi ve Rüşdiyelerin ders programları incelendiğinde, coğrafya ders sayıları ve saatlerinin artmış olduğu görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buna göre, İdadi ve Rüşdiyelerin 7http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifyılında 1 saat, diğer ilk 6 yılında her yıl haftada 2’şer saat coğrafya dersi ders programlarında yeralmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi’nin Darulmuallimin ile ilgili bazı hükümler, 1891 yılında değiştirilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu değişikliğe göre, Darulmuallimin’in İdadi şubeleri kapatılarak, her şubesi 2’şer yıl olmak üzere İptidaiye, Rüşdiye ve Âliye şubelerinden oluşmuştuhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1900 tarihinde darülmualliminlerin sayısı taşrada 15’i bulmuştuhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1898 tarihli Darulmuallimin ders programında, İptidaiye şubesinin 1http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfında Mebadisi ve Osmanlı Coğrafyası 2 saat, 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfında Umumi ve Osmanlı Coğrafyası 3 saa okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kadın öğretmen yetiştiren 3 yıllık Darülmuallimat’ın (1898); 1http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfında 2, 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifve 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında 1’er saat olmak üzere coğrafya dersi zorunlu dersler arasında yerini almıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mutlakiyet döneminde, ilk, orta ve yüksek öğretime yönelik olmak üzere çeşitli coğrafya kitabları, coğrafya sözlükleri ile askeri haritalar hazırlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yağlıkçızade Ahmed Rıfat Efendi’nin 1883 tarihinde hazırladığı Lügat-ı Tarihiyye ve Coğrafiye (7 cilt), Şemseddin Sami’nin 1889-1899 tarihleri arasında hazırladığı Kamusü’l-â’lâm (6 cild), Kolağası Ali cevad’ın 1897- 1900 yılında hazırladığı Memalik-i Osmaniyye’nin Tarih ve Coğrafya Lügatı (4 cilt) dönemin coğrafya ile ilgili çok sayıda maddeyi içeren önemli sözlüklerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 23 Temmuz 1908’de yeniden parlemanto açılıp IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Meşrutiyet dönemine geçildihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1918 yılına kadar devam eden IIhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Meşrutiyet dönemi, siyasi ve askeri çalkantılarla geçmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Trablusgarp Savaşı (1911), Balkan Savaşı (1912-1913) ve Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) bu dönemin önemli olaylarıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle Balkan Savaşları’nın ardından yaşanan büyük felaketlerden sonra, Osmanlı toplumunda, “Çökmekte olan Osmanlı Devleti’ni ancak eğitim ve öğretmenler kurtaracaktırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif ”görüşü yaygınlaşmış ve bu görüş, toplumun eğitim ve öğretime eğilmesine yol açmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak ardı arkası kesilmeyen savaşlar, zaman zaman eğitim ve öğretimi sekteye uğratmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1908 tarihinde, 12 vilayet merkezindeki İdadilerin adı Sultaniye olarak değiştirildihttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultanilerin sayısı Birinci Dünya Savaşı sıralarında 50’yi bulmuştuhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sultanilerin adına, 1911 yılında Lise denilmesi düşünülmüşse de, bu değişiklik ancak 1922 yılı sonunda gerçekleşmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öğrenim süresi 3 yıl olarak kabul edilen Sultanilerin, 1915 yılı ders programlarında, coğrafya derslerinin mecburi ders olarak yerini aldığı görülmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Yine aynı yıl Darülmuallimin-i İptidai’nin ders programlarında, coğrafya dersleri, ilk üç yıl 2’şer saat, 4http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfta 1 saat olarak planlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerine gelindiğinde, devletin savaşlarda sürekli yenilgi alması ve zayıflamasına rağmen, bilimsel yönden önemli bir gerileme olmadığı dikkati çekerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Koca imparatorluk, sanki yeniden kurulacakmış gibi coğrafi alanda da çalışmalar devam ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle 1913’lü yıllarda gerek Tefeyyüz ve gerekse Kanaat kitabevleri tarafından çok sayıda coğrafi eser yayınlanırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunlardan Tefeyyüz Kitabevi tarafından yayınlananların sayısı 30’u bulurhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunlardan 6’sını çeşitli boyutlarda atlaslar teşkil ederhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunlar arasında şu kitablar dikkat çekicidir; İbn Nüzhet Cevat bey tarafından yazılan, “Haritalı Musavver Coğrafya-i Umumi (1http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsene)”, “Haritalı Musavver Memalik-i Osmaniye Coğrafyası (1http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsene)”, Behram Münir bey tarafından yazılan “Vatan-ı Mukaddes Yahud Memalik-i Osmaniye Coğrafyası”, “Nevasül Resimli ve Haritalı Rehnümay-ı Coğrafya (1http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsene), “Yeni Tarzda Coğrafya”, Ali Tevfik bey tarafından kaleme alınan “Nevasül Coğrafya-i Umumi”, “Memalik-i Mahrusa Coğrafyası”, “Mufassal Memalik-i Osmaniye Coğrafyası”, Hüseyin Hıfzı bey tarafından hazırlanan “ “Mebde-i Coğrafya”, “Sualli ve Cevablı Musavver Coğrafya-i Osmani”, “Sualli ve Cevablı Rehnümay-ı Coğrafya-i Umumi”, “Sualli ve Cevablı Talim-i Coğrafya”, Ali Nazım beyin “Yeni Tertip Coğrafya Beş Kıta”, “Küçük Coğrafya”, “Haritalı Küçük Coğrafya” dırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ayrıca atlaslar arasında, Muhammed Eşref bey tarafından hazırlanan “ Rüşdiye Mektebleri Atlası”, “İbtidaiye Mekteb-i Atlası”, “Umumi Mekteblere Mahsus Atlas”, “Mükemmel ve Mufassal Coğrafya-i Umumi Atlası” ile Nasrullah ve Rüşdü beyler tarafından hazırlanan “Mükemmel ve Mufassal Memalik-i Osmaniye Atlası” gibi eserler sayılabilirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde, özellikle Sorbon Üniversitesi Mezunu, Darü’l-Fünun, Mülkiye Mektebi, Yüksek Muallim ve Maliye Mekteblerinde coğrafya öğretmenliği yapmış olan Faik Sabri (DURAN)’nin Kanaat Kitabevi tarafından yayınlanan kıtalar ve Osmanlı Coğrafyasına ait eserleri önemlidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bunlardan “Avrupa” adlı eserinin önsöz kısmında, Faik Sabri’nin ilk cümleleleri şunlardır; “ Coğrafya bu son senelerde mühim bir değişime uğradıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bundan otuz sene evvelki şeklinden artık çıktı ve son tereddütlerini atarak asıl maksad ve gayesine kavuştuhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Mevcut ilimler arasında kendini mühim bir yer hazırladıhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bilinmeyen esaslara dayanan eski coğrafyanın karışık ve faydasız tekerlemeleri ile artık yetinilemezhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bundan böyle öğretmenler derslerinde öğrencilerine yalnız isim ezberlemekle vakit geçiremezlerhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Kıtalar, memleketler hakkında öğrencilerde unutulmaz hatıralar uyandırmaya, zihinlerde kalıcı izler bırakmaya, doğal olayları, çevrenin tesirini araştırmayı ve açıklamayı onlara alıştırmaya borçludurlarhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Çünkü bugünün coğrafyası, yalnız ruhsuz isimler, uzun ve manasız rakamlar coğrafyası değil; fikirler, muhakemeler, mülahazalar coğrafyasıdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif” Osmanlı Döneminde Azınlık ve Yabancı Okullarında Coğrafya Eğitimi ve Öğretimi Fatih Sultan Mehmed Han, 1453’de İstanbul’u fethettiğinde, bir lütuf olarak Rumlara ve Galata Latinlerine, inanç ve ibadetlerini sürdürmelerinde, mahalli idarelerinde, gelenek ve göreneklerini uygulamada ve benliklerini korumada sınırsız hak ve imtiyazlar vermiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Aynı haklardan Ermeniler ve daha sonraları Yahudiler de yararlanmışlardırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Azınlıkların serbest olduğu alanlardan biri de, eğitim ve öğretimdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif O dönemlerde, dini eğitim ile müsbet ilimler eğitimi aynı çatı altında yürütüldüğünden, azınlık okullarının eğitim ve öğretim sistemleri, Osmanlı eğitim ve öğretim sistemine benzerlik göstermektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Osmanlı sınırları içinde, Rum, Ermeni ve Yahudilere ait azınlık okulları, denilebilirki hemen hemen Osmanlı İmparatorluğu’nun her döneminde eğitim ve öğretimlerini devam ettirmişlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sözkonusu bu azınlık okullarında, zaman, mekan ve milliyetlere göre değişen, az veya çok coğrafya dersleri okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Programı Fransız eğitim sistemine göre hazırlanmmış olan ve 1868’de İstanbul’da açılan Galatasaray Mekteb-i Sultanisi’nde okutulan dersler arasında, Genel Coğrafya ve Osmanlı Coğrafyası dersleri de yeralmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Maarif Nazırı Zühtü Paşa’nın Protestan Okulları hakkında Abdülhamit’e arzettiği 1893 tarihli tezkerede, Beyrut’ta eğitim ve öğretimini sürdüren Amerikan Protestan Mektebi’nin ders programında mecburi derslerden birinin coğrafya olduğu görülürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Österreichisches Sankt Georgs Kolleg 1882-1982 adlı kitabta, Avusturya Sankt Georgs kollejlerine ait 1897 tarihli ders cetvelinde, okulların 3-4-5-6http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında coğrafya dersleri okutulduğu kaydedilmektedirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Cumhuriyet döneminde Ortaöğretimde Coğrafya Eğitimi ve Öğretimi Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine geçişte, Türk bilim tarihinde önemli bir değişim yaşanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu değişim harf devrimidirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sözkonusu bu devrim ile, kurulan genç Cumhuriyet, Batı Bilim dünyası ile yakınlaşırken, Osmanlı Bilim Dünyası’ndan oldukça uzaklaşmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Harf devriminin ardından, cumhuriyetin ilk yıllarında, diğer tüm bilimlerde olduğu gibi, Coğrafya bilim alanında da, Osmanlıca yazılmış eserlerin çok az bir kısmının Yeni Türkçe’ye çevrilmiş olduğunu görmekteyizhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifÇünkü kısa bir süre içinde, 600 yıllık bir birikimin hemen yeni kuşağa aktarılması imkansızdırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu nedenle Yeni Türkçe’ye çevrilen eserlerin çoğunluğunu okul ders kitabları teşkil etmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Özellikle bu alanda, Faik Sabri’nin çalışmaları kayda değerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Faik Sabri, osmanlıca olarak yazmış olduğu, Türkiye Coğrafyası ve Kıtalar Coğrafyası ile ilgili eserlerini, harf devriminden sonra Yeni Türkçe’ye çevirmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak hayatta olmayan ve çok eski dönemlerde yaşamış coğrafyacıların eserleri, arşiv ve kütübhanelerde, uzun yıllar bir daha açılmamak üzere tozlu raflara kaldırılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1924 tarihinde, öğretim süresi 5 yıl olan Darülmuallimin ve Darülmuallimat’ın 1 ve 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında 2’şer, 2 ve 4http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında 1’er saat coğrafya dersi okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu okullar, 1932-33 Öğretim yılında süresi 6 yıla çıkarılmış, ilk üç yılında genel ortaokulların programları uygulanmaya başlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1937-1938 Eğitim ve Öğretim yılında 3 yıllık Lise kısmında, coğrafya dersleri, 1 ve 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarda 2’şer saat, 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfta 1 saat olarak programa konulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1937-1938 Eğitim ve Öğretim yılında, 3 yıllık ortaokulların bütün sınıflarında ve yine 3 yıllık liselerin ilk iki sınıfında 2’şer saat, lise son sınıfta 1 saat olmak üzere coğrafya dersi okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Cumhuriyet döneminde, ortaöğretim kurumlarında okutulan ders kitabları, uzun yıllar Ordhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifProfhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Besim Darkot, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sırrı Erinç ve Sami Öngör tarafından hazırlanmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu kitabların, Ortaöğretim coğrafya öğretimine büyük katkıları olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1987’li yıllardan sonra, ortaöğretim ders kitabları hazırlanmasında, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Reşat İzbırak, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sırrı Erinç, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif İbrahim Atalay, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Cemalettin Şahin, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Erdoğan Akkan, Profhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifDrhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifHayati Doğanay gibi akademisyenlerin katkıları büyük olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1981-1982 Eğitim ve Öğretim yılı, ders programları incelendiğinde, ortaöğretimin orta kısmında Tarih ile Coğrafya derslerinin konuları birleştirilerek, 1 ve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında 4’er, 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfında 3 saat olarak Sosyal Bilgiler dersi adı altında işlenmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Lise kısmında ise 1 ve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarda 2’şer saat Coğrafya dersi yeralmış, ancak Lise son sınıfına Coğrafya dersi konmamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Cumhuriyet döneminde, coğrafya derslerinde ağırlıklı olarak Türkiye Coğrafyası konuları okutulmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu uygulama 1987 yılına kadar sürdürülmüştürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak 1987-1988 Öğretim yılında uygulamaya konulan müfredat programlarında coğrafya dersleri hem ders sayıları ve hem de ders kredileri azaltılmış, konular iyice yüzeyselleştirilmişti rhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bu müfredat programına göre, Ticaret ve Endüstri Meslek liselerinden coğrafya dersleri kaldırılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Liselerin ikinci ve üçüncü sınıfların fen bölümlerinde “seçmeli ders” konumuna getirilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Üniversite giriş sınavlarında, fen puanına göre yükseköğretim kurumuna kaydolmak isteyen fen bölümü öğrencileri, coğrafya dersi gereksiz diyerek bu dersi çoğunlukla seçmemişlerdirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Öte yandan sınıflarda okutulan coğrafya dersleri, coğrafyanın ilke ve metodlarından oldukça uzaklaştırılmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Cumhuriyet Döneminde Azınlık ve Yabancı Okullarında Coğrafya Eğitim ve Öğretimi Maarif vekaletince onaylanan 1955-1956 Öğretim yılından itibaren uygulamaya konulmuş ders programlarına göre; Özel okulların orta kısımlarında, 1 ve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarda haftada 2’şer saat, 3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıfta 1 saat, lise kısımlarında 1-2-3http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında haftada 2’şer saat olmak üzere coğrafya dersi okutulması belirlenmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 18 Ocak 1960 tarihli Maarif vekaletince onaylanan ders programlarına göre; Liseler için tüm sınıflarında 2’şer saat coğrafya dersi okutulması öngörülmüştürhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 2 Kasım 1960 tarihinde, yabancı okulların ders programları yeniden görüşülmüş ve bazı değişikliklerle kabul edilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buna göre, bu okulların orta kısımlarında bütün sınıflarda haftada 2’şer saat , Lise kısmında 1 ve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Sınıflarında 2’şer saat, 3 ve 4http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarında 1’er saat coğrafya dersi konmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Bundan sonra yabancı okulların ders programlarında, farklı zamanlarda bazı değişiklikler içeren programlar hazırlanmışsa da, coğrafya ders programlarında pek fazla değişiklik olmamıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Ancak coğrafya derslerinde, Türk okullarında okutulan Türkiye Coğrafyası dersi yerine, azınlık okulunun bağlı bulunduğu ülkenin coğrafyası ağırlıklı olarak ders programlarında yeralmıştırhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif 1991-1992 öğretim yılında uygulamaya konulan “Ders Geçme ve Kredi Sistemi”, Türk okullarında olduğu gibi, yabancı özel okullarda da bazı değişikliklere sebeb olmuşturhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif Buna göre, Özel okulların 1 ve 2http://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gifsınıflarına mecburi 2’şer saat coğrafya dersi konmuş ve diğer sınıflarda coğrafya seçmeli dersler arasında gösterilmiştirhttp://www.muhteva.com/images/smilies/nokta.gif |
Powered by vBulletin®
Copyright ©2000 - 2026, Jelsoft Enterprises Ltd.