Tell Atchana-Alalah / Tel Açana
 

AÇANA (Tel) ya da ALALAH. Arkeol. Anadolu'da höyük. Hatay'ın Reyhanlı ilçesi, Amik ovasında. Yörenin tarihsel katmanlaşmasını vermesi ve Girit - Mykenai - Hitit kültürleriyle ilişkileri aydınlatması açısından önemlidir. Tel Açana.başkenti Halpa (Halep) olan Yamhad krallığına bağlı yerel bir beyliğin merkeziydi. Burada British museum adına,SirLeonard Woolley başkanlığında yapılan kazılarda (1936-1939), İ.O. 3400-1194 arasına tarihlenen 17 kültür katı saptandı; ikinci Dünya savaşı'ndan sonra çalışmalar türk arkeologlarca sürdürüldü.

Höyük özellikle saray, tapınak ve savunma yapılarıyla ilgi çekti. VII.katmandaki Yarimlim sarayı (İ.O. 1800), düz setler üzerine kurulmuş resmi, yaşama ve yönetim bölümleri, çok katilliği, kabartma tekniğinde ortostatlarla bezeli dışa taşkın temelleri, ahşap hatıllarla desteklenmiş kerpiç duvarlarıyla, Girit saray mimarlığını andırır. Benzer yapı özellikleri IV.katmandaki Nigmepa sarayı'nda da uygulanmıştır (İ.O. 1500-1400).

Kazılarda ayrıca aynı yerde üst üste yapılmış 17 tapınak ortaya çıkarıldı. XIV.katmandaki en eski tapınağın planı tümüyle saptanabildi. Hititler'in Halep'e değin indikleri dönemde yapılan III.katman tapınağında (İ.O. 1358-1285) hitit etkisi belirgindir. Boğazköy metinlerini andıran bir bilicilik yazıtı, aslan bezemeli mızrak ucu, hitit mezar taşı, aslan biçiminde sütun kaideleri de bu etkiyi kanıtlayıcı buluntulardır. II. katmandaki tapınağın planı ötekilerden ayrılır. Burada kapılar bir eksen üzerinde art arda dizilidir.




Tel Açana'da gömme geleneklerini aydınlatıcı buluntular da ortaya çıkarıldı. Kent alanı içinde, evlerin yakınında ya da altında mezarlar bulundu. Ölüler çoğunlukla doğrudan toprağa gömülüydü. Yalnızca V. katmanda bir tabut bulundu.

Tel Açana Deniz Kavimleri göçü sırasında yıkıldı (yaklş. İ.Ö. 1200).


Alıntı.