Toplumsal Terbiye Hakkında Dikkatleri Çeken Rivaye
 

Toplumsal Terbiye Hakkında Dikkatleri Çeken Rivayet:


Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz, ashabına ve dolayısıyla ümmetine hitabla şöyle buyurmuştur:

“Sokak ve yollarda oturmaktan sakının!” Bunun üzerine ashab,

“Ya Rasûlallah! Sokak ve yollarda toplanıp konuşmaktan kendimizi alıkoyamamaktayız, buna bazan ihtiyacımız oluyor?” deyince, Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz, onlara:

“Yollarda mutlaka toplanıp konuşmanız gerekiyorsa, o halde yolun hakkını veriniz!” buyurdu. Onlar bu defa: “Yolun hakkı nedir ya Rasûlallah?!” diye sordular. Efendimiz şu cevabı verdi:

“Gözü yummak, eza ve cefa etmekten kaçınmak, verilen selamı alıp karşılık vermek, iyilikle emredip kötülükten men'etmektir.” [325]

Haramdan sakınma hususunda dikkat edilecek cihet:

Ashab-ı Kirâm'dan İbn Abbas (r.a.) anlatıyor: Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz bir adamın parmağında altın yüzük gördü, onu çıkarıp attı ve şöyle buyurdu:

“Sizden biri ateşten bir koru kasdedip onu eline alıyor!”

Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz ayrılıp gittikten sonra biri o adama dedi ki:

“Yüzüğünü al da ondan yararlan!” Adam:

“Hayır, vallahi onu bir daha almam, çünkü rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz onu attıktan sonra ebediyyen onu kullanmam!” [326]

Küçükleri edeplendirmede dikkat edilecek husus:

Ashab'dan Ömer b. Ebi Seleme (r.a.) anlatıyor: Ben Rasûlüllah'ın odasında hizmet eden bir oğlan idim. Yemek yerken elim yemek kabında hareket edip dolaşırdı. Bunun üzerine Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz bana hitabla şöyle buyurdu:

“Ey delikanlı! Allah'ın ismini an ve sağ elinle yemek kabının senden taraf olan kısmından yemeye bak...” [327]

Büyükleri irşad hususunda dikkat edilecek cihet:

Abdullah b. Amir (r.a.) anlatıyor: “Bir gün annem beni çağırdı, bu sırada Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz de bizim evde oturuyordu. Annem bana:

“Gel de sana bir şey vereyim!” dedi. Bunun üzerine Rasûlüllah(s.a.v.) efendimiz anneme:

“Ona ne vermeyi arzu ettin?” diye sordu. Annem de

“Ona bir hurma vermeyi diledim” diye cevap verdi. Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz:

“Ama eğer ona bir şey vermiyecek olursan, senin üzerine bir yalan yazılır!” buyurdu.[328]

Huy ve karakter terbiyesi hususunda dikkat edilecek cihet:

Ashab-ı Kirâm'dan Ebubekre (r.a.) anlatıyor: Peygamber (s.a.v.) efendimizin yanında bir adam anıldı, başka bir adam onu iyilikle hayırla övdü. Bunun Üzerine Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz o adama şöyle dedi:

“Yazıklar olsun sana! Arkadaşının boynunu kestin” ve bu cümleyi bir kaç defa tekrarladı, sonra devamla buyurdu ki: “Eğer o adamı herhalde öveceksen şöyle de: “Onu şöyle şöyle bir adam sanıyorum. O böyle görünüyor. Allah onun ne olduğunu bilir. Allah'a karşı hiçbir kimse tezkiye edilemez.” [329]

Nefsi terbiye hususunda dikkat edilecek cihet:

Ashab'dan Nu’man b. Beşir (r.a.) anlatıyor: Babam peygamber (s.a.v.) efendimize gelerek dedi ki:

“Ya Rasûlallah! Ben bu oğluma bir bağışta bulundum.” Bunun üzerine Rasûlüllah (s.a.v.) babama şöyle sordu: “Her çocuğuna bunun bir mislini bağışladın mı?” Babam da,

“Hayır...” diye cevap verdi. Peygamber (s.a.v.):

“O halde verdiğini geri al” buyurdu. Diğer bir rivayette:

“Bunun gibi diğer bütün çocuklarına da aynı şeyi yaptın mı?” diye sordu. Babam,

“Hayır...” dedi. Peygamber (s.a.v.) ona:

“Allah’tan korkunuz, çocuklarınız arasında adaleti gözetiniz!”

Bu uyarı üzerine babam döndü ve verdiği bağışı geri aldı. Başka bir rivayette ise, Peygamber (s.a.v.) efendimiz ona şöyle buyurdu:

“O takdirde beni şahit tutma, çünkü ben haksızlığa şahid olmam...” [330]

Beden terbiyesinde dikkat edilecek husus:

Peygamber (s.a.v.) efendimiz bir adamın suyu deve içer gibi bir defada içtiğini görünce ona şöyle uyarıda bulundu:

“Deve içer gibi, suyu bir defada (yani bir nefeste) içmeyin! İki veya üç nefeste için. İçeceğiniz zaman Allah'ın adım anın (Besmele çekin), içip başınızı kaldırınca Allah'a hamdedin.” [331]

Sahih rivayete göre, Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz, birgün Ashabının toplanıp diktikleri yuvarlak bir hedefe ok attıklarını görünce, onların cesaretini arttırarak şöyle teşvikte bulundu: “Atınız, ben de hepinizle beraberim!” [332]


[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref325] Buharî-Müslim.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref326] Nevevî, Riyazü's-Sâlihin.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref327] Buharî-Müslim.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref328] Ebû Dâvud-Beyhaki: Abdullah bin Amir (r.a.) dan.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref329] Buharı-Müslim: Ebu Bekre (r.a.) den.
Açıklama: Hadis, kendini beğenme havası doğuracağından endişe edildiği taktirde kişiyi yüzüne karşı övmek mekruhtur, ile yorumlanmıştır. Ama eğer böyle bir durum sözkonusu değilse, o taktirde övmekte bir sakınca yoktur. Nitekim Resûlüllah (a.s.) Efendimiz kendi ashabını yüzlerine karşı övmüştür. Hz. Ömer'e: “Şeytan seni bir yolda yürür görürse o yolu bırakıp başka bir yolda yürür” buyurmuştur.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref330] Buharî-Müslim: Nu’ınân bin Beşir (r.a.) den. (303)Tirmizî...

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref331] Tirmizi.

[url=http://www.ebediyyen.biz/#_ftnref332] Buharî... Prof. Dr. Abdullah Nasıh Ulvan, İslam’da Aile Eğitimi, Evlilik, Evlat Terbiyesi Ve Esasları- 2, Uysal Kitabevi, 10. Baskı, Konya, 1994: 152-154.