Salih Avcı Kırboz'un Salih Destanı
 

DESTANLAR


SALİH AVCI (KIRBOZ'UN SALİH) DESTANI

Merhum Kırboz Salih Rize'nin tanınmış halk şairlerindendir. Rize de yapılan Atma türkü yarışmalarında birinci olmuştur. 65 yaşlarında olmasına rağmen 40-45 yaşlarında gösterirdi. Kimse o'nun neşesiz bir gününe rastlamamıştır. Ölümüne kadar herhangi bir ciddi rahatsızlığı ve şikayeti olmamıştır. Ölümünden bir ay kadar önce gayet sıhhatli iken Dağsu Camii (Dağbaşı) imamına gider. İmama :

-Şu mektubu al, ben öldüğümde cenazemde açar okursun, der.

İmam da:

- Yahu Salih Dayı sen ne diyorsun. Sen beni de gömersin. Hem ben devlet memuruyum, her an tayinim çıkar giderim, der. Kırboz Salih şöyle cevap verir.

- Hoca, sen gitmeden bu mektubu açar okursun, der. İmam zarfı alır, fakat bu konudan kimseye bahsetmez ve emaneti saklar.

Aradan 30 gün geçer. Kırboz Salih Hakkın rahmetine kavuşur. Cenazede hoca zarfı açar, zarfın içerisinden 30 kıtalık destan çıkar. Cenaze de hoca bu destanı cemaate okur...

1

Bilmemki niye geldik

Şu üç günlük dünyaya

Kimisi atlı olur

Kimisi olur yaya

2

Dostlarım kulak verin

Biraz Salih ağaya

Kimisi köşkte yaşar

Kimisi barakaya

3

Bilmem nasıl anlatsam

Bu ayrılık işimi

Azrail görevlidir

Takip eder peşimi

4

Bir baş ağrısı alır

Düşersin yataklara

Gurbetten oğulların

Kalkıp düşer yollara

5

Çağırırlar bir doktor

Oda bir şey diyemez

Çünkü ağır hastadır

Yemek verse yiyemez

6

Derdini durumunu

Oğluna söyleyemez

Gençlikteki günlerin

Bir daha geri dönmez

7

Yolculuğu gösterir

Hastanın vaziyeti

Artık yapmaya başlar

Oğluna vasiyeti

8

Her halde yolculuk var

İyi değil niyeti

Çokta şakacı idi

Güldürürdü milleti9

Kapanırda açılmaz

Artık o gören gözler

Azrailde o zaman

Seni görmeyi özler

10

O hallere düşene

Hep yokuş olur düzler

Kulakta küpe olsun

Bu söylediğim sözler

11

İnanın bu sözüme

Dünya fanidir fani

Görmez misin acaba

Kabirlerde yatanı

12

Muhafaza edelim

Kalbimizde imanı

Bir gün gelir Azrail

Okur sana fermanı

13

Yeşil dumana benzer

Ruhunu senden alır

Çünkü emir öyledir

Ceset yatakta kalır

14

Çok zordur çok kolaydır

Bu dünyadan ayrılmak

Acep fayda verir mi

Azraile darılmak

15

Evde başlar ağlamak

Herkes haberi alır

Kısa zaman içinde

Komşuları toplanır

16

Varsa kızın torunun

Seni evde ağlarlar

Ayağınla çeneni

Bir bez ile bağlarlar17

Gelir yakın dostların

Seni evde beklerler

O akşam senden sebep

Uykusuzluk çekerler

18

Sabah olunca başlar

Yıkama hazırlığı

Orada baş gösterir

Varsa amel darlığı

19

Odayı boşaltırlar

Herkes dışarı çıkar

Kalır orda üç kişi

Onlar da seni yıkar

20

Daha sallanmaz olur

O hareketli eller

Yıkanma tamam olur

Hoca seni kefenler

21

Kaldırarak üç kişi

Korlar seni tabuta

Çıkartırlar kapıya

Hep birden tuta tuta

22

Kefenine dökerler

Tatlı tatlı kokular

İlk olarak kapında

Sana Kur'an okurlar

23

Tabutunun üstüne

Yeşil sırmalı perde

Salih sen hayatını

Geçirdin acep nerde?

24

Daha sonrada hoca

Namazını kıldırır

Bu uzun yolculuğu

Cemaate bildirir25

Eller üstünde seni

Kabire götürürler

Son Kur'an okunacak

Hepsi süküt dururlar

26

Lef yerine tabutu

Biraz yamuk koyarlar

O tabut böcekleri

Gözlerini oyarlar

27

Hocanın son görevi

Sana bir telkin vermek

Kızını torununu

Nasip mahşerde görmek

28

Eğer imanın yoksa

Zaten halin perişan

Mezarını gösterir

İki patika nişan

29

Varsa iman amelin

Gidersin güle güle

Mezarının üstüne

Yaparlar bir kumule

30

Gelir bir iki melek

Soru sormaya başlar

Patikanın yanına

Dikilir mermer taşlar.



AYŞE'NİN DESTANIRize'den çıkalı yedi ay oldu

Meraktan vücudum sarardı soldu

Meskenim artık buralar oldu

Genç yaşıma terkettim onu yanarımOk meydanına bir ev yaptırdım

Bende bildim insanlar katıldım

Temelli yavrumdan şimdi ayrıldım

Genç yaşıma terkettim yalan dünyayıKaradeniz suyun karadır kara

Doktor yüreğime bulmadı yara

Babam beni Okmeydanı'na ara

Genç yaşıma terkettim yalan dünyayı* Ortaköylü Osman Yetkiner'de 55 kıtalık bu destanın tamamı bulunmaktadır.


TOPÇU'NUN MUSTAFA'NUN DESTANLARI1

Yirmi üç kişi düştük denize

Kimi mapavrili kimisi Rize

Duyan halimizi ağlasın bizi

Bizi ağlamiyan kimi ağlasunKaradeniz suyun karadır kara

Haramdır üstünden alınan para

Ne yazık çalışır fakir fukara

Bizi ağlamıyan kimi ağlasunKoca su dalgası derinden geldun

Sinop Vapuru'nu ortadan deldun

Nice çocukları yetim koyverdun

Bizi ağlamiyan kimi ağlasın* Ortaköylü Osman Yetkiner'de 30 kıtalık bu destanın tamamı bulunmaktadır.

2

İsmim Mustafa soyadım Topçu

Gece saat dörtte kıyamet koptu

Kapıyı açınca ailem korktu

Sal geldim evime ona yanarımİşime doğru gitmiştim güya

Akşamdan görmüştüm bir fena rüya

Beni de geçirdi bu fani dünya

Sal geldim evime onu yanarımAh gidi annem ağlarsın beni

Allah kayırsın ebedi seni

Topraklar soğuktur unutma beni

Sal geldim evime onu yanarım* Ortaköylü Osman Yetkiner'de 26 kıtalık bu destanın tamamı bulunmaktadır.

KULOĞLU OSMAN DESTANI1

Aslımı sorarsan Rize civarı,

Dört yanımız oldi kale divarı

Neslimi sorarsan Kuloğulları,

İsmum Osman nam, başka bulunmaz..2

Şimdi söyliyeyim derdimi size,

Hüda'nın takdiri var idi bize,

Meylimi duş ettim, vefasız kıza,

Yanarım, derdime derman bulunmaz. 3

Hak'kın emri idi, şeytana uydum,

Ancak gençliğimin kadrini duydum,

Belasız başumi belaya koydum,

Yanarım, yanarım, derman bulunmaz. 4

Bana sebeboldi belası aşkın,

Ufak sular gibi akardum, çoşkun;

Derunuma girdi cananım, aşkın,

Şimdi derdumuze derman bulunmaz.5

Bir kız içun destan oldum aleme,

Levh-i kalem böyle yazdı falıma,

Mahbuslara hasret kaldım sılama,

Niçun derdimuze derman bulunmaz.6

Bir yiğit kırk yılda kemal olmaz mı?

Bekara mahpusluk zulüm olmaz mı?

Sallanup seyretmek kısmet olmaz mı?

Geçti devran, günüm bulunmaz.7

Akrabadan hasım oldular bana,

Zalim Hac 'İbrahim kastettin cana,

Ölürsem intikam kalur mi sana?

Ar ile ölmüşüm sabır olunmaz8

Bir kız için derdest ettik alemi,

Alnımıza böyle yazdı kalemi,

Bütün zaptiyeler aldi yolumi,

Neyleyim, derdime derman bulunmaz.9

Kova kova çıktık, ırmak başına,

Bak, şimdi feleğin aksi işine,

Hükümet mecmuu geldi peşine

Bizum ahbaplardan derman bulunmaz.10

Değirmeni ettim tabya, durdum,

Askerin önüne meydana vardum,

Tüfeğin elime aldum, yürüdüm,

Başa yazılana çare bulunmaz.11

Baktum kız ağladı, "Bırakma beni !"

Söyledi "Vallahi terketmem seni "

Yalancı imansız, aldadı beni

Başa yazılana çare bulunmaz.12

Böyle bilsam, ölsem teslim olmazdım,

Bana böyle puşluk olur bilmezdim

Şimdi göz yaşımı böyle silmezdim,

Çekelim mihnet, derman bulunmaz.13

Hükümete geldim, kollarum bağlı,

Biçare Osman'un yüreği dağlı,

Ricaya başladı cümle ahali,

Şu benum derdume derman bulunmaz. 14

Yine Hacı İbrahim açtın kanadı,

Canıma kastetti zalim inadı,

Yalancı dünyadan kesilsin adı,

Ararım, derdime ilaç bulunmaz.15

Koca Hacı İbrahim ettin kalursa,

Kurtulursun, canım, Mevlam alursa,

Bu mapushanede böyle olursa,

Ölümün derdine çare bulunmaz.16

Bu yalan dünyada sürdüğüm devlet,

Ölürsem de sana eylemem minnet,

Bu mapushaneden çıkarum elbet,

Daha bu Osman'un oni alınmaz. 17

Sağluğumda kabre girmişim böyle,

Benden, seduğume çok selam söyle,

Acep gül açtı mı bizim mahalle ?

Bizum güller soldi, daha açılmaz.18

Başumuza yazılmıştı balalar,

Sağluğumda benum yarim alalar,

Hatıra binaen dava görürler,

Yanarum, derdume çare bulunmaz.19

Hacı İbrahim hükümeti kabzetti,

Lira ile beni kalebent etti,

Yalandan muhpirin sozini tutti,

Şimdi derdimize çare bulunmaz.20

Benim Suri'ciğim terketmez beni,

Mevla'ya emanet etmişim seni,

Bir sene curnala uğrattın beni,

Benim curnaluma çare bulunmaz.21

Bu dünyada davam görülmez benim,

Bigayr-i hak yandım, derdine senin,

Şimdi Kobal oldi davacım benim,

Irize'de başka yiğit bulunmaz22

Sen benim yarımı almak dilersin,

Gel bana elişme, pişman olursun,

Belki bu Osman'ı ülmüş bilirsin

Sonra derdimize çare bulunmaz.23

Bana kalmaz, ahbap alur canuni,

Dünyadan keserim adı, şanuni

Sana haber olsun, aç meydanuni,

Daha böyle devran sana bulunmaz. 24

Bir gül idum İrize'nun içinde,

Filiz ile oynardum meydan içinde,

Rakılar meydana, kadeh içinde,

Geçti devran, günümüz daha bulunmaz25

Merluk ile hasım gelemez başa

Ne yapayım, böyle kaldum telaşa,

Batum'dan Samsun'a gezdum başbaşa,

Selam o günlere, daha bulunmaz.26

Yiğidin başına her bela gelur,

Osman'ın yarını başkası alur,

Kesilmiş curnalı, bir sene kalur,

Sakın gam yeme, kim, o gün bulunmaz27

Benim ustadımdan vasiyetim var,

Kadrimi bilmeze hiç olamam yar,

Ar ile olmişim derde giriftar,

Mevla'dan bir kerem, kuldan bulunmaz 28

Çok devran surmuşim, istemem daha,

Yardan selam gelur... bana,

Koca Kobal, ahdum kalur mi sana ?

Ar ile kalmışım, çare bulunmaz.29

Bir de pıçağumi taksam boynuma,

Hiç acıman beni, aldum koynuma,

Beş sene de yatsam, gelmez aynuna,

Ölümün derdine çare bulunmaz.30

Ölürsem de beni acıman dostlar,

Şimdi bana bağ-ı bostan mahpuslar,

Vaz gelmem yarımdan, hazine verseler

Neyleyim şimdiluk çare bulunmaz. 31

Bir ayluk mapusluk bir sene oldi,

Gül gibi bedenler mah****a soldi,

Bir zaman çekeyim, daha ne oldi ?

Neyleyim, derdime çare bulunmaz.32

Nice kimselerden aldum haracı,

Yureğume girdi bir aci,

İsterse hep alem olsun davacı,

Takdire yazılana çare bulunmaz.33

Hep söylesem size, baş olmaz derdim,

Gece gün devrana seyre giderdim,

Derviş Paşa kadar hüküm ederdim,

Geçti devran günüm, daha bulunmaz.34

Yaran, ahbaplarum gelmez yanuma,

Gençliğime yazuk, girme kanuma,

Hacı İbrahim yakışmazdı şanuna,

Her bulunur, yiğit bulunmaz.35

Dünyayı seyrettim, hep uçtan uca,

Reva mı değişmek altuni tunca ?

Yürekten yaram var, gittum ilaca,

Şu benum yarama ilaç bulunmaz.* Bu destanın şairi tespit edilemedi