Osmanlı Teknolojisine Genel Bir Bakış
 

osmanlı döneminde teknoloji - 15 yüzyılda osmanlı teknolojisi - 16 yüzyılda osmanlı teknolojisi - avrupa teknolojisinin osmanlıyı etkilemesi




Dr. Yavuz Unat


Osmanlılarda teknolojik gelisim 15. yüzyıl basından 16. yüzyıl sonuna kadar önemli bir

gelisme göstermis, ancak daha sonraları durmus ve gerilemistir. Ortaçağ Đslâm Uygarlığının

zengin mirasına sahip olan Osmanlılar, kuruluslarının ilk yüzyıllarında Avrupa’dan geride

değillerdi. Ekonomik durumları iyi idi, güçlü bir orduya sahiptiler ve savaslardan galip

çıkıyorlardı. Bu dönemde Osmanlıların Avrupa bilimine ve teknolojisine ihtiyacı

olmadığından ona ilgi göstermediler. Ancak bu tavır, Rönesans’ın öneminin anlasılamamasına

ve 16. ve 17. yüzyıllarda Avrupa’da bilim, teknoloji ve sanayi alanlarında kaydedilen büyük

gelismelerin değerlendirilememesine sebep oldu. Batı Dünyası’nda uygarlık ve kültür büyük

atılımlar yaparken, Osmanlı toplumu geri ve az gelismis bir toplum durumuna düstü.

18. yüzyıl ortalarından itibaren Avrupa sanayide ve teknolojide ilerlemeye baslamıs ve

Avrupa’ya ayak uydurmaya çalısmak artık çok zor hale gelmistir. 19. yüzyılda ise Avrupa

sanayi devrimi Osmanlı Đmparatorluğu’nu olumsuz yönde etkilemistir.

III. Selim zamanında 1805’de Beykoz’da Avrupa örnekli bir kumas fabrikası kurulmus

ancak 1836’da bu fabrika kullanılamaz hale gelmistir. 1815’lerden sonra, Avrupa imalatı

mallar giderek çoğalmıs ve Osmanlı maliyesini de etkilemistir. 1840’larda da Osmanlıların

kapsamlı ve masraflı sanayi hamleleri de basarısız kalmıstır.

1841-1853 yılları arasında bir çok sınai tesis kurulmustur. Bunlar içerisinde iplik ve

kumas fabrikaları, buharlı gemi tersanesi, demir izabe (ergitme) ve döküm fırını ve atölye

birimleri, çesitli ihtiyaç maddeleri imalathaneleri ve gerekli personeli yetistirmek üzere teknik

okullar gibi birimler bulunmaktadır. Ancak, bütün bunların kurulusu ve bakımı Avrupa

elemanlarının desteği ile mümkün olabilmekteydi. Ne var ki, bu tesebbüs büyük ölçüde

basarısız kaldı.


Daha somut bir biçimde kültürel açıdan Avrupa’dan etkilenmemiz 1773’de baslar.

1773’de deniz kuvvetlerini güçlendirmek amacıyla Đstanbul’da deniz mühendisliği

(Mühendishâne-i Bahrî-i Hümayûn) okulu açılı. 1793’de de Avrupa tipi bir askeri

mühendislik okulu faaliyete geçti (Mühendishâne-i Berrî-i Hümayûn)