Neuma,müzik Notalamasının Ilk Türlerinden Biri.
 

Neuma,müzik notalamasının ilk türlerinden biri.Bugünkü beş çizgili porte yazısına temel oluşturmuştur.Melodinin iniş çıkışlarını steno gibi kendine özgü noktalar,çizgiler ve eğrilerle gösterdiği için işaret yazısı da denen neuma yazısı Hırıstiyan (örn.Gregorius,Bizans) dinsel müziğinde ,basit ortaçağ kontrapuntal çoksesliliğinde (polifoni) ve bazı dindışı teksesli (monofoni) müziklerde kullanılmıştır.

Neuma yazısında kullanılan işaretler ne tam olarak sesleri,ne sesler arasındaki aralıkları,ne de seslerin uzunluklarını(dolayısıyla melodinin ritmini) gösteriyordu.Bu yüzden sözlü müzik dışındaki çalgısal müzik için kullanılamıyordu.Sözlü müzikte neumaların gösterdiği iniş çıkışlar modların geleneksel seyir kalıplarına göre çözülüyordu.süreleri ise müziğin çıkarılabilmesi çok zordu.Neumalra daha çok,önceden uygun bir biçimde bellenmiş bir melodinin hatırlanmasını kolaylaştırıyordu.

10.yüzyılda meumalar seslerin yükseklik ve alçaklıklarına göre düzenlemeye başladı.Yüzyılın sonunda fa sesi için tek bir kırmızı çizgi çekilmesi ve öteki seslerin bu çizginin altına ve üstüne konmasıyla belirsizlik bir ölçüde giderildi.Kısa süre sonra yukarıdaki do"yu göstermek amacıyla yeşil ya da sarı renkte ikinci bir çizgi çekildi.II.yüzyılın başlarında Arezzolu Guido çizgi sayısını dörde çıkararak dört çizgili porte yazısını buldu.Porteye konan neumalar artık sesin yüksekliğini ve aralıkları kesin bir biçimde gösteriyor,şarkıcıya daha önce bilmediği bir melodiyi okuma olanağını sağlıyordu.

Portenin kullanılması,melodinin iniş çıkışlarını gösteren grup sesleri simgeleyen sarmal biçimlerin terk edilmesini gerektirdi.Tek sesleri gösteren işaretler ise nota başları ve bacakları durumuna getirildi.Yaklaşık 1200"de neumalar çağdaş Gregorius dinsel ezgisinin yazımında hala kullanılan kendine özgü kare biçimlerini aldı.Neuma yazısında seslerin yükseklikleri ( tizlik.peslik) ve aralıkları (iki sesin birbirinden uzaklığı )zamanla kesinleştiyse de süreleri (dolayısıyla melodinin ritmi)eski belirsizliğini korudu.Bu belirsizlik o dönem neuma"larıyla yazılan müziklerin (örn.Gregorius dinsel ezgileri) ritim yapısının hala tartışma konusu olmasına yol açtı.Süreleri kesin olan müzik notaları ise 13.yüzyılın son yarısından gelişmeye başladı.

Hindistan ,Tibet,Çin ve Japon Budacı dinsel ezgilerinin notalanmasında kullanılan farklı bir neuma sisteminin Orta Asya Nasturilerinden alındığı sanılmaktadır.

Kaynak:aAnaBritannica cilt 23 frmsinsi.net için derlenmiştir.