Uzay Araştırmaları
 

UZAY ARAŞTIRMALARI

Uzay araştırmaları,uzayda insanlı ve insansız uzay araçları aracılığıyla gerçekleştirilen araştırmalar.

Roketlere ilişkin bilimsel çalışmalar 20.yüzyılın başlarında başladı.Bu alanda öncü çalışmalar gerçekleştirilen bilim adamlarının başında Konstantin E.Tsiolkovski (1903),Robert H.Goddard (1919) ve Hermann Oberth (1923) sayılabilir.1930'ların başında Almanya'da roketler için itici güç sağlanmasına yönelik yoğun araştırmalar gerçekleştirildi.bu araştırmalar sonunda "V-2"güdümlü füzesi geliştirildi.II.Dünya Savaşı'ndan sonra ABD ve SSCB'de ,bu ülkelere göç eden Alman bilim adamlarının yardımıyla roket teknolojisinde büyük gelişmeler sağlandı.Sovyetler 4 Ekim 1957'de ilk yapay uyduyu ( "Sputnik 1") Yer çevresinde yörüngeye oturttular.Yaklaşık dört ay sonra 31 Ocak 1958'de de ABD ilk yapay uydusunu ("Explorer 1") yörüngeye oturttu.Bunu izleyen birkaç yıl içinde hem SSCB hem de ABD,meteoroloji ve haberleşme uyduları ile Ay'a gönderilen araçları da içeren çeşitli türlerden birçok insansız uzay aracı fırlattı.

Uzay araştırmalarında ikinci önemli adım insanlı uzay araçlarının fırlatılması oldu.Sovyet bilim adamları bu alanda da öncü oldular.kozmonot Yuri A.Gagarin'in içinde bulunduğu "Vostok 1" uzay kapsülü 12 Nisan 1961'de fırlatıldı.ve Yer çevresinde bir dönüş yaptı.Aynı yılın 5 Mayıs'ında ABD ile ilk insanlı uzay uçusunu gerçekleştirdi.Alan B.Shepard ,Jr.'ı taşıyan bir Mercury kapsülü 15 dakikalık yörüngealtı bir uçuş yaptı.Bunları iki ülkenin gerçekleştirdiği daha uzun süreli ve daha karmaşık insanlı uçuşlar izledi.Vostok ve Mercur dizisinden uçuşlar insanın uzayda ve ağırlıksız koşullarında çalışabileceğini kanıtladı.Bu araçların manevra yetenekleri sınırlıydı.1960'ların ortalarında yürütülen ABD'nin Gemini ve SSCB'nin Voshod programları ile iki,hatta üç kişilik uçuşlar,insansız araçlarla buluşma ve kenetlenme ,astronotların araç dışındaki boşluğa çıkmaları gibi önemli adımlar atıldı.ABD'nin Apollo programı ile Ay'a ilk insanlı inişler gerçekleştirildi.Apollo 11 Ay modülü ile 20 Temmuz 1969'da Ay'a ulaşan astronotlar Neil A.Armstrong ve Edwin E.Aldrin Ay'a ilk ayak basan insanlar oldu.Bunu izleyen üç yıl içinde ABD'li astronotlar Ay'a beş kez daha gittiler.Ay yüzeyini incelediler,kayaç ve toprak örnekleri topladılar.birçok bilimsel deney yaptılar.Sovyetler Birliği Ay'a insanlı iniş gerçekleştirmedi ama Ay'a yumuşak iniş yapan bir dizi robotlu araç (Luna ve Zond) yardımıyla önemli veriler ve toprak örnekleri getirdi.Sovyetler Birliği 1970'lerde ve 1980'lerde çabalarını,pek çok insanlı ve insansız uçuş içeren Soyuz programı,Soyuz araçlarının Salyut uzay laboratuvarları ile birçok kez kenetlenmesi ve Salyut istasyonlarında gerçekleştirilen uzun süreli bilimsel deneyler ve askeri amaçlı çalışmalar üzerinde yoğunlaştırdı.

ABD'li ve Sovyet bilim adamları 1960'larda ve 1970'lerde insansız uzay araçları aracılığıyla gezegenlerin incelenmesi konusunda yoğun çaba harcadılar.Bu konudaki önemli başarılar arasında Viking araçlarının Mars çevresinde yörüngeye oturması ve Mars'a yumuşak iniş yapan araçlar göndermesi,Voyager araçlarının 1979-89 arasında Jüpiter,Satürn,Uranüs ve Neptün yakınlarından geçmesi ve Venera araçlarının Venüs yüzeyinde gerçekleştirdiği araştırmalar sayılabilir.Viking iniş araçları 1976'da Mars yüzeyine başarıyla yumuşak iniş yaptılar.Yer'e gezegenin renkli fotoğraflarını göndermenin yanı sıra Mars toprağının ve atmosferinin çözümlemelerini yaparak bu bilgileri de Yer'e ilettiler.Voyager araçlarının Jupiter,Satürn,Uranüs ve Neptün yakınlarından geçerken gönderdiği veriler bu gezegenlere ilişkin çok önemli bilgiler elde edilmesini sağladı.böylece bu gezegenlerin uyduları ,magnetik alanları ve halka sistemlerine ilişkin yeni ve beklenmedik bulgular gerçekleştirildi.

Yörüngeye dolanan astronomi gözlem araçlarının da uzay araştırmalarında çok önemli bir yeri vardır.Bu araçlar aracılığıyla Yer atmosferinin girişim ve bozma özelliklerinden etkilenmeksizin uzak gökcisimlerinin gözlenmesi olanaklı hale gelmektedir.Örneğin,1983'te ABD,İngiltere ve Hollanda işbirliğiyle fırlatılan insansız ,Kızılötesi Astronomi Uydusu (IRAS) aracılığıyla Güneş sisteminin dışındaki kızılötesi ışınım kaynaklarına ilişkin çok önemli bilgiler elde edilmiştir.1983'te Sovyetler Birliği de Yer yörüngesine Astron adında gelişkin bir gözlem uydusu oturttu.Bu uyduda Fransa'da geliştirilen bir morötesi teleskop da bulunuyordu.Astron aracılığıyla Samanyolu Gökadası'ndan ve bu gökadanın dışından kaynaklanan kozmik ışınıma ilişkin araştırlamalar gerçekleştirildi.

Uzay araştırmalarında insanlı uzay istasyonlarından da önemli ölçüde yararlanıldı.1970'lerin başlarında Skylab uzay istasyonundaki astronotlar Güneş'e ilişkin gözlemlerin yanısıra uzun sürelerle kütleçekimsiz koşullarda yaşamanın insan vücuduna etkisini incelediler.Benzer araştırmalar Salyut uzay istasyonlarındaki Sovyet kozmonotlarınca da gerçekleştirildi.Sovyetler Birliği 1986'da Mir olarak adlandırılan daha gelişkin bir uzay istasyonunu yörüngeye oturttu.Büyük,çok insanlı ,kalıcı bir uzay kompleksinin çekirdeğini oluşturmak üzere tasarımlanan bu istasyona çeşitli bilimsel araştırmalar ve mürettebat için günlük yaşam modülleri eklenebilmektedir.1991'de SSCB'nin dağılmasından sonra,uzay çalışmaları Rusya tarafından sürdürülmektedir.1992'de eskiden gizli ya da kapalı olan bu uzay programları için Rusya uluslararası işbirliği çağrısında bulunmuştur.

ABD'nin uzay programı ,1970'lerin ortalarından bu yana ,hemen tümüyle uzay mekiğinin geliştirilmesi üzerinde yoğunlaştı.Roket gibi fırlatılıp uçak gibi iniş yapan ve tekrar kullanılabilen uzay mekiği şimdiye değin daha çok uyduların Yer yörüngesine oturtulması ya da onarımı gibi amaçlarla kullanıldı.Uzay mekiğinden kalıcı bir uzay istasyonunun oluşturulması amacıyla yararlanılması planlanmaktadır.Sovyetler Birliği de benzer bir mekik türü geliştirmiştir.Ayrıca bak.Ay araştırmaları,Güneş sistemi.


Kaynak;AnaBritannica cilt 31 sayfa 54-55 frmsinsi.net için derlenmiştir.